Vãng sinh và thành Phật

• Nên hiểu vãng sinh là phương tiện, còn thành Phật là cái đích mà việc sinh về Cực Lạc hướng tới.
• Không nên phát nguyện vãng sinh mà bỏ quên bồ-đề tâm, chỉ mong an vui cho riêng mình.
• Nên hiểu bồ-đề tâm là tâm cầu giác ngộ để tự độ và độ tha, gắn liền với chí thành Phật rồi trở lại độ sinh.
• Không nên hiểu địa vị không thối lui ở Cực Lạc là khỏi cần tu nữa, mà là từ đó tu tiến chắc chắn cho tới quả Phật.

Mối liên hệ giữa vãng sinh và thành Phật là chỗ then chốt giúp người tu Tịnh Độ hiểu đúng cái đích của pháp môn. Nếu chỉ nói tới vãng sinh mà không nói tới thành Phật, người ta dễ tưởng sinh về Cực Lạc là đã xong; còn nếu hiểu được hai chặng này nối liền nhau, đường tu sẽ có hướng đi trọn vẹn.

Trước hết là về sự nối tiếp giữa hai chặng. Kinh Vô Lượng Thọ, Taishō 360, trình bày bản nguyện của Đức Phật A Di Đà tiếp dẫn người tín nguyện niệm Phật sinh về cõi Cực Lạc, và cho biết người sinh về đó được an trú trong địa vị không còn thối lui trên đường đạo. Đây là điểm cốt yếu: vãng sinh không khép lại việc tu mà mở ra một giai đoạn tu tiến chắc chắn. Ở cõi Ta-bà, người tu dễ bị nghịch duyên kéo lui; sinh về Cực Lạc, nhờ môi trường thanh tịnh, gần Phật, nghe pháp liên tục, đạo nghiệp chỉ có tiến lên cho tới ngày viên thành quả Phật. Như vậy, vãng sinh là phương tiện, còn thành Phật là cái đích mà phương tiện ấy phục vụ.

Điểm thứ hai là vai trò của bồ-đề tâm. Tịnh Độ Luận, còn gọi là Vãng Sinh Luận, Taishō 1524, của Bồ-tát Thế Thân, là một bộ luận quan trọng bàn về pháp tu vãng sinh. Bộ luận trình bày con đường nguyện sinh Cực Lạc qua năm môn tu tập, và đặt nền trên tâm nguyện rộng lớn hướng về giác ngộ và lợi ích chúng sinh, chứ không phải lòng cầu an cho riêng mình. Tinh thần ấy cho thấy: nguyện vãng sinh đúng nghĩa luôn gắn với bồ-đề tâm. Bồ-đề tâm là tâm cầu giác ngộ, phát khởi không phải để hưởng sự an vui một mình, mà để thành tựu đạo quả rồi đủ sức cứu độ muôn loài. Khi nguyện vãng sinh được bồ-đề tâm dẫn dắt, việc sinh về Cực Lạc tự nhiên hướng tới thành Phật, và thành Phật hướng tới trở lại độ sinh.

Điểm thứ ba là ý nghĩa thực tiễn cho người tu hôm nay. Nếu phát nguyện vãng sinh mà thiếu bồ-đề tâm, chỉ mong rời khổ cho riêng mình, thì cái nguyện ấy tuy có thể đưa người ta gần pháp môn nhưng còn hẹp và dễ nuôi tâm cầu lợi. Trái lại, khi nhớ rằng vãng sinh là để thành Phật, và thành Phật là để lợi tha, người tu sẽ giữ được một tâm vừa tha thiết vừa rộng mở. Niềm mong sinh về Cực Lạc không mâu thuẫn với chí nguyện độ sinh, mà chính là cách chuẩn bị đủ năng lực cho hạnh độ sinh ấy.

Ở đây cũng cần một sự cân bằng. Nhấn mạnh thành Phật và bồ-đề tâm không có nghĩa coi nhẹ việc nguyện vãng sinh, bởi nếu không sinh về môi trường thuận duyên thì khó tu tiến tới quả Phật. Cũng cần nói cho mềm rằng nương nguyện lực của Phật A Di Đà là một trợ duyên lớn, nhưng vẫn là nâng đỡ người biết tự phát tâm và tự tu, chứ không thay phần tự lực. Tóm lại: vãng sinh và thành Phật là một mạch nối liền, lấy bồ-đề tâm làm hồn. Người tu cứ nương hiểu biết ấy mà chuyên cần niệm Phật, phát bồ-đề tâm và nuôi chí nguyện rộng lớn vì mình và vì người.