Vãng sinh trên đường giải thoát

• Nên hiểu vãng sinh là một chặng quan trọng trên đường giải thoát, mở vào giai đoạn tu tiến không thối lui.
• Không nên hiểu bất thối chuyển là khỏi cần tu nữa, mà là từ đó đạo nghiệp chỉ tiến chứ không lui.
• Nên hiểu mục đích xa của vãng sinh là giác ngộ thành Phật rồi trở lại độ sinh, gắn với tâm bồ-đề và lợi tha.
• Không nên tu Tịnh Độ chỉ với tâm mong thoát khổ cho riêng mình mà quên chí hướng giác ngộ lâu dài.

Để hiểu cho đúng vị trí của vãng sinh, cần đặt nó vào toàn bộ con đường tu học chứ không nhìn tách rời. Có người vì quá vui mừng khi nghe nói tới sự thù thắng của Cực Lạc đã tưởng rằng vãng sinh là đã giải thoát trọn vẹn, là chấm hết mọi việc tu hành. Cách hiểu này tuy xuất phát từ lòng tin nhưng chưa thật chính xác, nên cần được soi cho rõ theo tinh thần các kinh Tịnh Độ.

Điểm thứ nhất là ý nghĩa của bất thối chuyển. Kinh Vô Lượng Thọ, Taishō 360, và Kinh A Di Đà, Taishō 366, cho biết người sinh về Cực Lạc được ở vào địa vị không còn thối lui trên đường đạo. Đây chính là chỗ quý báu bậc nhất của việc vãng sinh. Ở cõi Ta-bà, người tu dễ bị hoàn cảnh, phiền não và nghịch duyên kéo lui, tu một bước có khi lùi hai bước. Sinh về Cực Lạc, nhờ môi trường thanh tịnh, gần Phật, nghe pháp liên tục và được Thánh chúng nâng đỡ, đạo nghiệp chỉ có tiến chứ không lùi. Tuy nhiên, cần hiểu cho rõ: bất thối chuyển nghĩa là không lui sụt, chứ không có nghĩa khỏi cần tu nữa. Người vãng sinh vẫn tiếp tục con đường tu, chỉ khác là tu trong điều kiện thuận lợi và chắc chắn.

Điểm thứ hai là đích đến xa hơn của con đường. Vãng sinh không phải là đích cuối cùng, mà là cánh cửa mở vào một giai đoạn tu tiến vững chắc hướng tới giác ngộ thành Phật. Theo tinh thần Tịnh Độ, hành trình của người tu là một mạch liên tục: tín nguyện hạnh ở cõi này, vãng sinh về Cực Lạc, tu tiến tới quả vị giác ngộ, rồi do tâm bồ-đề và hạnh nguyện lợi tha mà trở lại các cõi để cứu độ chúng sinh. Như vậy, vãng sinh nằm ở khoảng giữa con đường, là bước chuyển then chốt, chứ không phải dấu chấm hết. Nếu chỉ xem vãng sinh là cách thoát khổ cho riêng mình rồi an nghỉ, thì cái nhìn ấy tuy không sai hẳn nhưng còn hẹp; thấy được mục đích sau cùng là giác ngộ và cứu độ chúng sinh thì tâm nguyện mới rộng mở. Chí nguyện rộng lớn này cũng làm cho pháp môn Tịnh Độ gắn liền với tinh thần Bồ-tát đạo.

Ở đây cũng cần giữ một sự cân bằng để khỏi sinh hiểu lầm hay áp lực. Nói vãng sinh chưa phải đích cuối không có nghĩa hạ thấp giá trị của việc vãng sinh, hay khiến người tu lo rằng con đường còn quá dài mà sinh nản. Trái lại, vì sinh về Cực Lạc đã là bất thối chuyển, nên phần còn lại tuy còn dài nhưng chắc chắn và an ổn, người tu có thể yên tâm tiến bước. Nguyện lực của Phật A Di Đà nâng đỡ suốt chặng đường ấy, song vẫn là trợ duyên chứ không thay thế.

Tóm lại, cách hiểu trọn vẹn là: vãng sinh là một chặng quan trọng, mở vào giai đoạn tu tiến không thối lui trên con đường đi tới giác ngộ và độ sinh, chứ không phải điểm dừng để nghỉ. Người tu cứ nương hiểu biết ấy mà chuyên cần niệm Phật, sống hiền lành và nuôi chí nguyện lâu dài.