Vai trò Đại Thế Chí ở Cực Lạc

• Nên hiểu Đại Thế Chí ở Cực Lạc là bậc đại trí, hầu cận Phật A Di Đà cùng Quán Thế Âm, gắn liền với phép nhiếp tâm niệm Phật.
• Không nên tách Đại Thế Chí khỏi việc niệm Phật và trí tuệ, xem Ngài như một vị thần riêng để khấn vái cầu lợi.
• Nên hiểu nhiếp tâm niệm Phật theo gương Ngài là gom sáu căn vào câu danh hiệu cho tâm thanh tịnh, không phải niệm cho nhiều lấy số.
• Không nên nghĩ chỉ cần nhắc danh Ngài là đủ mà bỏ phần tin sâu, nguyện thiết và công phu niệm Phật chuyên cần.

Cõi Cực Lạc có hai vị đại Bồ-tát hầu hai bên Đức Phật A Di Đà, hợp cùng Ngài thành Tây Phương Tam Thánh. Một vị là Quán Thế Âm, tiêu biểu cho đại bi; vị kia là Đại Thế Chí, tiêu biểu cho đại trí. Bài này soi vào vai trò của Đại Thế Chí Bồ-tát ở cõi Cực Lạc, đặc biệt ở chỗ Ngài gắn rất chặt với pháp niệm Phật, để người tu hiểu mà nương theo cho đúng hướng.

Danh hiệu Đại Thế Chí, hiểu nôm na là sức lớn, chỉ ánh sáng trí tuệ rộng lớn của Ngài soi khắp mười phương, giúp chúng sinh lìa khổ được vui. Trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ, Taishō 365, khi dạy phép quán tưởng cõi Cực Lạc, Đức Phật trình bày tướng tốt trang nghiêm của Đại Thế Chí Bồ-tát đứng bên Phật A Di Đà, cùng Quán Thế Âm làm hai vị thượng thủ. Đặc biệt, có một đoạn kinh rất gần gũi với người niệm Phật là Đại Thế Chí Bồ-tát Niệm Phật Viên Thông Chương, nằm trong Kinh Thủ Lăng Nghiêm, Taishō 945. Trong đoạn ấy, Ngài kể lại pháp tu của mình: nhớ Phật, niệm Phật, nhiếp cả sáu căn, để tịnh niệm nối nhau liên tục, nhờ đó mà vào được chánh định. Câu Ngài ví như con nhớ mẹ, mẹ nhớ con, mẹ con nhớ nhau thì đời đời chẳng cách xa, đã trở thành lời khích lệ quen thuộc cho người tu Tịnh Độ.

Từ đó có thể nói gọn vai trò của Ngài trong mấy điểm. Thứ nhất, Ngài là bậc hầu cận Đức Phật A Di Đà, cùng Quán Thế Âm trợ Phật giáo hóa và tiếp dẫn chúng sinh. Thứ hai, Ngài tiêu biểu cho ánh sáng trí tuệ, nhắc người tu rằng niệm Phật không phải chuyện mê mờ cảm tính, mà là pháp có trí soi đường. Thứ ba, và thiết thực nhất, Ngài nêu gương phép nhiếp tâm niệm Phật: gom sáu căn, buộc tâm vào câu danh hiệu, giữ tịnh niệm liên tục cho tới khi tâm định và sáng.

Ở đây cần làm rõ một điểm để khỏi hiểu lệch. Hai chữ sức lớn dễ khiến người ta tưởng Đại Thế Chí là một quyền năng bên ngoài để cầu xin ban cho. Cần thưa cho rõ và cho mềm: sức lớn ở đây trước hết là sức của trí tuệ và của tâm niệm Phật chuyên nhất, là điều mỗi người có thể nuôi lớn nơi chính mình khi tu tập, chứ không phải món ban phát theo lời khấn. Vì vậy, không nên tách Ngài khỏi trí tuệ và việc niệm Phật để biến thành một vị thần riêng cầu lợi; làm vậy là rời xa tinh thần đoạn kinh nói về Ngài.

Cũng cần giữ cân bằng để khỏi rơi sang cực đoan ngược lại. Nói nương nơi tự tâm và trí tuệ không có nghĩa phủ nhận sự trợ duyên của Bồ-tát hay nguyện lực của Phật A Di Đà. Theo tinh thần Tịnh Độ, người tín nguyện niệm Phật lâm chung được chư vị hiện tiền nâng đỡ; trợ duyên ấy là thật, nhưng đi cùng tự lực tu tập chứ không thay thế. Phần của người tu là học theo Ngài: niệm Phật bằng tâm sáng, gom tâm cho chuyên nhất, lấy trí tuệ làm bạn đồng hành trên đường về Cực Lạc.