Cõi Cực Lạc trong Kinh A Di Đà

• Nên hiểu mục đích sâu xa của việc tả cảnh là khơi lòng tin và khích lệ chúng sinh phát nguyện sinh về tu học.
• Không nên dừng lại ở chỗ trầm trồ cảnh đẹp mà quên chuyển lòng ngưỡng mộ ấy thành chí nguyện và việc niệm Phật.
• Nên hiểu mỗi nét trang nghiêm trong kinh là phương tiện hướng tới khơi dậy Tín và Nguyện nơi người nghe.
• Không nên thêm thắt chi tiết không có trong kinh khi nói về cảnh Cực Lạc, mà giữ đúng những gì kinh đã dạy.

Bài này bàn về Cực Lạc trong Kinh A Di Đà từ một góc riêng, nên cần nói rõ ngay ranh giới để khỏi trùng lặp. Phần mô tả chi tiết cõi Cực Lạc theo lời kinh, gồm ao bảy báu nước tám công đức, hàng cây báu, lưới báu, hoa sen và các loài chim do Đức Phật hóa hiện diễn nói pháp lành, đã được trình bày đầy đủ ở bài cùng chủ đề trong mục Kinh điển; quý vị nên xem ở đó. Tại đây, ta chỉ điểm tên những cảnh ấy, không tả lại, mà đặt một câu hỏi khác: vì sao Đức Phật Thích Ca lại dựng nên một bức tranh trang nghiêm như vậy khi giảng kinh? Hiểu được dụng ý ấy mới nắm được tinh thần đoạn kinh.

Muốn trả lời, hãy nhìn vào cách Đức Phật giảng kinh này. Kinh A Di Đà thuộc loại vô vấn tự thuyết, nghĩa là không ai hỏi mà Đức Phật tự nói ra, cho ngài Xá-lợi-phất và đại chúng. Điều đó cho thấy Ngài chủ động giới thiệu cõi Cực Lạc vì thấy đây là pháp môn lợi ích lớn. Một khi đã chủ động giới thiệu, cách Ngài tả cảnh hẳn phải phục vụ một mục đích giáo hóa, chứ không phải kể chuyện cho vui tai.

Mục đích ấy, theo tinh thần của kinh, là khơi dậy Tín và Nguyện. Tâm chúng sinh vốn nặng về cảnh: thấy cảnh khổ thì chán, thấy cảnh lành thì ưa. Đức Phật khéo dùng đặc điểm ấy, đem cảnh thanh tịnh trang nghiêm của Cực Lạc ra trình bày, để người nghe sinh lòng ngưỡng mộ và tin có một cõi an lành như thế. Từ lòng tin ấy mới nảy ra ý nguyện muốn sinh về. Và chính trong kinh, sau khi tả cảnh, Đức Phật liền khuyên chúng sinh phát nguyện sinh về, rồi dạy phương pháp chấp trì danh hiệu. Mạch kinh đi rất rõ: tả cảnh để sinh tín, sinh tín để phát nguyện, phát nguyện để khởi hạnh niệm Phật. Cảnh trang nghiêm đứng đầu mạch ấy, làm nhiệm vụ khơi mở.

Từ đây rút ra một điều quan trọng để khỏi hiểu lệch. Cảnh đẹp trong kinh là phương tiện thiện xảo, không phải đích đến. Nếu người đọc dừng lại ở chỗ hình dung cảnh cho thật đẹp rồi ham thích như ham một nơi du ngoạn, thì đã hiểu ngược ý Phật, biến phương tiện khơi nguyện thành đối tượng để tham. Ngược lại, nếu nương cảnh mà khởi được lòng tin và chí nguyện tu hành, mới đúng là dùng kinh đúng cách. Cũng cần giữ một sự cân bằng: nói cảnh là phương tiện không có nghĩa phủ nhận cõi Cực Lạc là có thật theo lời kinh; kinh khẳng định có cõi ấy, và việc tả cảnh vừa nói lên sự thật trang nghiêm của cõi, vừa làm công cụ khơi tín nguyện. Hai mặt ấy không mâu thuẫn.

Một lưu ý nữa về thái độ trung thực với lời kinh: khi nói về cảnh Cực Lạc, người tu chỉ nên y theo những gì kinh đã dạy, không tự thêm thắt chi tiết cho ly kỳ. Giữ đúng lời kinh cũng là một cách tôn trọng Phật pháp và giữ lòng tin trong sáng. Tóm lại, Kinh A Di Đà dựng cảnh Cực Lạc cốt để khơi tín, dẫn nguyện, mở hạnh; người tu hãy nương cảnh ấy mà phát nguyện sinh về tu học, đó là nắm được điều Đức Phật gửi gắm.