Tự lực và tha lực

• Không nên cho rằng tự lực và tha lực là hai bên đối nghịch, phải chọn một bỏ một.
• Không nên nghiêng hẳn về tự lực đến mức quên rằng mình luôn được nguyện lực Phật nâng đỡ.
• Không nên xem việc nương tha lực là cái cớ để buông xuôi nhân quả, sống thế nào cũng được.

Trong nhà Phật, tự lực là sức tu tập của chính mình: giữ giới, niệm Phật, sửa tâm, làm lành. Tha lực là sức nâng đỡ đến từ bên ngoài, ở đây là nguyện lực và công đức của Phật A Di Đà. Cách phân chia tự lực và tha lực là lối trình bày quen thuộc trong truyền thống Tịnh Độ để giúp người học dễ nhận đường tu, chứ không phải nguyên văn của ba kinh. Pháp môn Tịnh Độ thường được gọi là pháp tu nương nhiều vào tha lực, nhưng điều đó không có nghĩa là bỏ hết tự lực.

Hai sức này thật ra nương nhau mà thành. Người xưa hay mượn hình ảnh con thuyền và làn gió thuận để ví cho tha lực, còn tự lực là việc mình bước lên thuyền, ngồi cho vững và giữ hướng. Đây là ví dụ giảng giải, không phải lời kinh. Có thuyền, có gió mà không chịu bước lên thì thuyền cũng chẳng chở được ai; ngược lại, có lòng muốn qua sông mà không có thuyền thì sức người khó vượt nổi dòng nước lớn. Bồ-tát Thế Thân trong Tịnh Độ Luận cũng dạy năm niệm môn, tức nương vào bản nguyện của Phật mà tự mình hành trì để cầu vãng sinh, cho thấy hai sức đi đôi.

Vì vậy, không nên nghiêng hẳn về một bên. Hiểu lệch về tha lực thì dễ sinh ỷ lại, nghĩ chỉ cần dựa hẳn vào Phật là khỏi tu, khỏi giữ giới mà vẫn được cứu; đó là cách hiểu không đúng. Ngược lại, gắng hết tự lực mà quên mất mình luôn được nguyện lực Phật nâng đỡ thì lại thành nặng nề, dễ nản. Cũng không nên xem việc nương tha lực như cái cớ để buông xuôi nhân quả, sống thế nào cũng được. Tự lực và tha lực vốn không phải hai bên đối nghịch để phải chọn một bỏ một.

Người tu Tịnh Độ giữ mức quân bình: tin sâu nơi nguyện lực Phật, đồng thời chuyên cần niệm Phật, giữ giới và sửa mình mỗi ngày. Nhân quả vẫn là nền tảng, và niệm Phật, sám hối, làm lành đều là những nhân lành thuộc phần tự lực. Giữ được sự cân bằng này, lòng người tu vừa an vừa tinh tấn.

Với người tại gia, có thể tập điều này ngay trong thời khóa hằng ngày. Khi niệm Phật, hãy khởi lòng tin nơi nguyện lực Phật để được an và vững, đó là nương tha lực; cùng lúc tự nhắc mình giữ giới, bớt tham giận, làm việc lành, đó là phần tự lực. Không nên rơi vào hai thái cực: vừa lười tu lại nghĩ chỉ cần dựa Phật, hoặc gắng sức quá mà quên rằng mình luôn được Phật nâng đỡ. Có cụ bà mỗi sáng niệm Phật, lòng nương Phật mà nhẹ, rồi cả ngày cố sống hiền với hàng xóm; đó là tự lực và tha lực đi cùng nhau, giúp người tu vừa siêng năng vừa an lòng.