Từ bi

• Thương người không có nghĩa tiếp tay cho việc xấu; từ bi phải đi cùng trí tuệ để thương đúng cách.
• Từ bi không chỉ dành cho người thân, mà mở rộng đến cả người xa lạ và muôn loài, không phân biệt thân sơ.
• Lòng từ không phải sự ủy mị nhất thời, mà là tình thương được nuôi lớn bền bỉ qua việc làm hằng ngày.

Từ bi là hai chữ rất quen trong đạo Phật, nhưng không phải ai cũng hiểu cho trọn. Tách ra mà xét, từ là lòng mong đem niềm vui đến cho người khác, còn bi là lòng muốn giúp người vơi bớt khổ đau. Gộp lại, từ bi là một tình thương rộng lớn, trải đến mọi người, mọi loài, không phân biệt thân hay sơ, gần hay xa.

Tinh thần ấy được Đức Phật dạy rất rõ trong Kinh Từ Bi thuộc Kinh Tập, Tiểu Bộ. Trong kinh, Ngài dạy người tu nuôi lòng thương ví như một người mẹ thương đứa con duy nhất của mình, sẵn lòng che chở con bằng cả tính mạng; cũng vậy, hãy mở lòng thương trải khắp muôn loài, không hạn lượng, không oán thù. Lời dạy ấm áp ấy cho thấy lòng từ bi mà nhà Phật nói tới rộng lớn và không vụ lợi đến nhường nào.

Lòng từ bi không phải tự nhiên đầy đủ ngay, mà được nuôi lớn dần. Nó thường bắt đầu từ những điều gần gũi: thương cha mẹ, thương người trong nhà, rồi mở dần ra hàng xóm, người xa lạ, cho tới cả những loài vật bé nhỏ. Càng tập, lòng càng rộng; mà lòng càng rộng thì ta càng bớt ích kỷ, bớt giận hờn, sống nhẹ nhàng và dễ gần hơn với mọi người.

Có một điều quan trọng cần hiểu cho đúng, kẻo lòng từ bị hiểu lệch. Từ bi không phải là yếu mềm hay nhu nhược, càng không phải nuông chiều cái sai. Người có lòng từ bi vẫn biết phân biệt phải trái, vẫn dám nói lời ngay để ngăn điều ác, nhưng làm việc ấy trong tinh thần thương yêu chứ không thù ghét. Thương người không có nghĩa là tiếp tay cho việc xấu của họ; thương con không có nghĩa là chiều theo những đòi hỏi sai trái của con.

Chính vì thế, theo cách hiểu của nhà Phật, từ bi luôn cần đi cùng trí tuệ. Có trí tuệ soi đường thì ta mới thương đúng cách, giúp đúng việc, để cái thương ấy thật sự đem lại lợi ích chứ không hóa thành mù quáng. Tình thương mà thiếu sáng suốt đôi khi lại làm hại cả người mình thương. Ngược lại, trí tuệ mà thiếu lòng thương thì dễ trở nên khô lạnh. Hai điều ấy nương nhau như đôi cánh của một con chim.

Đem về đời sống, quý vị có thể tập lòng từ bi mỗi ngày bằng những việc rất nhỏ: buổi sáng khởi một ý lành, mong cho người thân và cả những người mình chưa ưa đều được bình an; trong ngày, thấy ai đang khổ thì một lời hỏi han, một bàn tay đỡ đần cũng đã là từ bi sống động. Với người làm mình buồn, thay vì ôm giận, hãy tập nhìn họ bằng con mắt thương xót. Nhưng vẫn nhớ để trí tuệ đi kèm: khi thấy người thân định làm điều hại mình hại người, ta vẫn ngăn, vẫn khuyên, nhưng bằng lời ôn hòa chứ không mắng nhiếc. Tập lâu ngày, lòng ta rộng dần, gia đạo bớt căng thẳng, và cái thương của ta vừa ấm áp vừa sáng suốt.