Trợ niệm lâm chung

• Không nên vì trợ niệm mà từ chối hay cản trở việc chăm sóc y tế; trợ niệm và việc của thầy thuốc nên đi cùng nhau.
• Nên hiểu cốt lõi của trợ niệm là lòng từ bi và sự tôn trọng người sắp ra đi, giúp họ được an chứ không áp đặt.
• Không nên trách móc gia đình nếu họ chưa quen trợ niệm hay nếu mọi việc không theo đúng một khuôn mẫu nhất định.
• Nên hiểu trợ niệm là sự nâng đỡ thêm vào công phu của chính người bệnh, không phải sức mạnh thay thế phần tu tập của họ.

Trợ niệm lúc lâm chung là một nét đẹp lâu đời trong sinh hoạt của người tu Tịnh Độ, nhưng cũng là chỗ rất cần được trình bày cẩn thận, vì nếu hiểu lệch sẽ dễ sinh cứng nhắc, áp đặt, thậm chí cản trở việc chăm sóc người bệnh. Bài này xin nói về tinh thần đúng của trợ niệm trên nền từ bi và tôn trọng.

Trước hết, trợ niệm là gì. Khi một người bước vào giai đoạn lâm chung, tâm thường yếu mệt, dễ chao đảo bởi đau đớn, sợ hãi hay luyến tiếc. Người thân và bạn đồng tu tới bên, cùng nhắc câu Phật hiệu, giữ cho không gian yên tĩnh, ấm áp, giúp tâm người sắp ra đi bớt loạn động, hướng về Phật, về điều lành. Trong tinh thần Kinh A Di Đà, Taishō 366, vốn khuyên giữ tâm không tán loạn khi niệm Phật, thì việc người chung quanh giúp giữ một bầu không khí an định rõ ràng là một sự hộ trợ có ý nghĩa.

Điều cần soi kỹ thứ nhất là bản chất trợ duyên của trợ niệm: nó là điều kiện thuận thêm vào, chứ không phải sức mạnh thay thế phần tu tập và nghiệp lực của chính người bệnh. Vì vậy, không nên hiểu rằng cứ phải trợ niệm đúng một hình thức, đủ số người, đủ số giờ thì mới chắc được vãng sinh, còn thiếu một chi tiết là hỏng; cách hiểu cứng nhắc ấy biến một việc làm từ bi thành thủ tục máy móc, gây áp lực cho gia đình. Giá trị của trợ niệm nằm ở tấm lòng và sự an định nó mang lại.

Điều cần soi kỹ thứ hai, và là chỗ khóa chuẩn quan trọng nhất, là mối quan hệ giữa trợ niệm và chăm sóc y tế. Trợ niệm tuyệt đối không được dùng làm lý do để từ chối hay cản trở việc chăm sóc y tế cho người bệnh. Khi người bệnh cần giảm đau, cần điều dưỡng chăm sóc thân thể, gia đình vẫn phải phối hợp đầy đủ với y bác sĩ. Lòng từ bi chân thật là mong người sắp ra đi bớt khổ cả về thân lẫn tâm; vì thế trợ niệm và việc của thầy thuốc phải đi cùng nhau, chứ không loại trừ nhau. Bất cứ cách làm nào nhân danh trợ niệm mà khiến người bệnh chịu đau đớn không cần thiết đều đi ngược tinh thần từ bi.

Điều cần soi kỹ thứ ba là thái độ đối với gia đình. Không nên trách móc hay gây áp lực nếu họ chưa quen với trợ niệm, hoặc nếu hoàn cảnh không cho phép mọi việc diễn ra trọn vẹn. Mỗi nhà một cảnh, mỗi người một duyên; điều quý nhất gia đình có thể trao cho người thân là sự hiện diện đầy thương yêu. Người tới trợ niệm nên giữ sự khiêm cung, tôn trọng hoàn cảnh của gia đình.

Vậy cách hiểu an toàn là: trợ niệm là việc làm từ bi đặt trên lòng thương và sự tôn trọng, nên đi cùng chăm sóc y tế và không ép buộc bất cứ ai. Hướng thực hành: khi trợ niệm, hãy niệm Phật nhẹ nhàng, giữ không gian an, phối hợp đầy đủ với thầy thuốc, và luôn đặt sự an lành của người bệnh cùng sự tôn trọng gia đình lên trên mọi hình thức.