Trợ niệm đúng chánh pháp

• Không nên ép gia đình phải trợ niệm theo đúng cách mình muốn, hay làm họ áy náy, mặc cảm nếu chưa làm trọn vẹn.
• Nên hiểu trợ niệm đúng chánh pháp đặt trên lòng từ bi và sự tôn trọng, lấy lợi ích thật của người bệnh làm gốc.
• Không nên câu nệ hình thức hay biến trợ niệm thành thủ tục cứng nhắc, mà cần uyển chuyển tùy hoàn cảnh và sức của người bệnh.
• Nên hiểu đúng chánh pháp cũng là tránh mọi cực đoan, giữ giọng niệm êm dịu và không khí an, không làm phiền hay gây căng thẳng.

Trợ niệm xuất phát từ lòng tốt, nhưng lòng tốt cần đi đôi với trí tuệ thì mới trọn vẹn. Thực tế đã có trường hợp vì hiểu lệch mà trợ niệm trở thành gánh nặng, gây khổ cho người bệnh và phiền cho gia đình. Bài này xin bàn thế nào là trợ niệm đúng chánh pháp, lấy từ bi và sự tôn trọng làm thước đo.

Nguyên tắc thứ nhất là từ bi đặt đúng chỗ. Mục đích duy nhất của trợ niệm là giúp người sắp ra đi được an ổn về tâm, bớt loạn động, có chỗ nương tựa nơi câu Phật hiệu và không khí lành. Đã rõ mục đích ấy, ta có thước đo: điều gì thật sự giúp người bệnh được an thì làm, điều gì chỉ thỏa mãn hình thức mà khiến họ thêm khổ thì buông. Lòng từ bi chân thật hướng tới lợi ích thật của người trước mặt, không bám vào ý riêng.

Nguyên tắc thứ hai là tôn trọng, biểu hiện qua việc không ép buộc. Không được ép người bệnh phải giữ một tư thế nhất định, phải nghe niệm Phật liên tục khi họ đã mệt, hay nhân danh trợ niệm mà ngăn cản việc chăm sóc thân thể, vệ sinh, giảm đau. Người bệnh, dù đang yếu, vẫn là con người có cảm thọ và ý muốn cần được tôn trọng. Cũng không được ép gia đình làm theo đúng cách của nhóm trợ niệm, hay làm họ thêm sợ hãi, mặc cảm rằng nếu làm sai một li thì người thân sẽ không được vãng sinh. Lối ép buộc ấy đi ngược tinh thần đạo đức từ bi mà nhà Phật đặt làm gốc cho người cư sĩ: sống thương yêu, không gây tổn não cho người khác.

Nguyên tắc thứ ba là tránh cực đoan và không câu nệ hình thức. Có người cho rằng phải đủ số người, đủ số giờ, phải tuyệt đối im lặng tới mức cấm cả tiếng động cần thiết của việc chăm sóc mới gọi là đúng; đó là cực đoan biến phương tiện thành cứu cánh. Giọng niệm êm, không gian yên tĩnh, lời an ủi nhẹ nhàng đều tốt, nhưng là để phục vụ cái gốc là sự an lành của người bệnh, chứ không phải khuôn phép giữ bằng mọi giá. Khi hoàn cảnh đổi thay, người trợ niệm cần uyển chuyển: bớt người khi phòng chật, hạ giọng khi người bệnh mệt, nhường chỗ cho con cháu gần gũi.

Cũng cần một sự cân bằng: tránh cực đoan không có nghĩa xem nhẹ việc trợ niệm hay tùy tiện thế nào cũng được. Trợ niệm vẫn là việc trang nghiêm, cần làm với tấm lòng; chỉ là mọi sự chỉn chu ấy phải quy về lợi ích thật và sự tôn trọng người bệnh, không trở thành áp lực.

Vì thế, cách hiểu trọn vẹn và an toàn là: trợ niệm đúng chánh pháp đặt trên từ bi và tôn trọng, lấy sự an lành thật của người sắp ra đi làm gốc, không ép buộc, tránh cực đoan và không câu nệ hình thức. Mỗi khi định làm gì, hãy lặng lẽ tự hỏi việc này có thật sự giúp người bệnh được an và có tôn trọng họ không; lấy câu trả lời ấy làm kim chỉ nam, thì lòng tốt của ta mới thành nghĩa cử đẹp đúng chánh pháp.