Trợ niệm cho đúng, tránh những cách chưa phù hợp

• Không nên ngăn cản hay trì hoãn việc chăm sóc thuốc thang, vì lo cho thân và lo cho tâm cần đi cùng nhau.
• Không nên nói những lời khiến người bệnh và gia đình thêm lo sợ; nên dùng lời ấm áp, trấn an thay vì gây hoang mang.
• Không nên tranh cãi hơn thua về cách trợ niệm ngay bên người bệnh, vì điều đó làm không khí thêm căng và mất đi sự hòa ái.
• Nên lấy sự an của người bệnh làm thước đo, hỏi ý và tôn trọng người bệnh cùng gia đình, đó mới là trợ niệm trọn nghĩa thương yêu.

Trợ niệm cho người bệnh nặng là một việc làm xuất phát từ lòng thương sâu sắc của người con Phật. Tuy vậy, đôi khi vì thương quá, hoặc vì nghe theo cách làm chưa được hiểu trọn, người ta lại trợ niệm theo lối khiến người bệnh và gia đình thêm vất vả. Bài này xin nhìn nhận những chỗ chưa phù hợp ấy một cách nhẹ nhàng, không phải để bắt lỗi ai, mà để cùng nhau điều chỉnh cho việc làm đẹp này hợp với từ bi.

Trước hết, cần nhắc lại cốt lõi: trợ niệm là để nâng đỡ tâm người bệnh, giúp họ an lòng, bớt sợ hãi, nhẹ nhàng hướng về câu niệm Phật. Nền giới hạnh và đạo đức cư sĩ luôn lấy lòng từ và sự không gây hại làm gốc; tinh thần Kinh A Di Đà, Taishō 366, cũng nhấn mạnh sự an định của tâm. Như vậy, mọi cách làm khiến người bệnh thêm khổ, thêm sợ, đều đã đi lệch khỏi mục đích ban đầu.

Từ đó, có thể nhìn lại vài cách chưa phù hợp. Thứ nhất là ép tư thế: buộc người bệnh nằm yên một thế nhất định, không cho cử động dù họ đau mỏi, vì sợ làm khác đi sẽ ảnh hưởng tới việc vãng sinh; cách này khiến người bệnh chịu đựng không cần thiết, trong khi điều họ cần là được dễ chịu để tâm an. Thứ hai là cản trở việc chữa trị: trì hoãn hoặc gạt bỏ thuốc thang, ngăn người nhà chăm sóc, đi ngược tinh thần coi trọng việc săn sóc người bệnh mà chính Đức Phật từng dạy. Thứ ba là gây sợ hãi: nói những lời nặng nề khiến người bệnh và gia đình hoang mang giữa lúc vốn đã rất mong manh. Thứ tư là tranh cãi hơn thua về cách trợ niệm ngay bên cạnh người bệnh, làm mất đi sự bình an mà người bệnh đang rất cần.

Điều quan trọng là giữ giọng ôn hòa. Người làm theo cách chưa phù hợp thường vẫn xuất phát từ thiện ý và lòng thương; điều thiếu chỉ là sự hiểu trọn. Vì thế cách nói đúng là cùng nhau xem lại và điều chỉnh, chứ không phải chê trách. Sự điều chỉnh lại rất giản dị: hỏi ý và tôn trọng nguyện vọng của người bệnh và gia đình, để người bệnh được nằm tư thế dễ chịu, được chữa trị đầy đủ, dùng lời ấm áp trấn an thay cho lời gây sợ, và giữ sự hòa ái thay cho tranh luận.

Cũng cần một sự cân bằng. Chỉ ra những cách chưa phù hợp không có nghĩa là phủ nhận giá trị của trợ niệm; trái lại, chính vì trợ niệm quý mà ta càng nên làm cho đúng. Khi được làm trong từ bi và tôn trọng, trợ niệm là chỗ dựa an lành cho người bệnh.

Vì thế, cách làm hợp đạo là: lấy sự an của người bệnh làm thước đo, đặt từ bi và tôn trọng lên hàng đầu, phối hợp đầy đủ với chăm sóc y tế, dùng lời trấn an thay vì gây sợ, và giữ hòa khí thay vì tranh cãi. Kết lại bằng hướng thực hành: trước khi trợ niệm hãy hỏi ý, khi trợ niệm hãy nhẹ nhàng, thấy người bệnh mệt thì dừng. Khi lòng thương đi cùng sự hiểu biết và tôn trọng, trợ niệm trở lại đúng là một nghĩa cử đẹp, đem an lành cho cả người bệnh lẫn người thân.