II. Đạo đức và tu tập căn bản
Thiền định
Thiền định là pháp gom tâm cho lắng dịu, bớt tán loạn và an trú nơi một đối tượng lành. Trong Bát Chánh Đạo, đó là Chánh định. Với người niệm Phật, giữ tâm chuyên chú nơi câu niệm Phật cũng là một lối nuôi dưỡng định an lành.
Nội dung giáo lý
Thiền định là pháp tu giúp tâm lắng dịu, bớt tán loạn và an trú nơi một đối tượng lành. Tâm người thường hay chạy theo trăm mối lo nghĩ; thiền định là cách tập gom tâm lại, cho nó dừng và sáng.
Trong Bát Chánh Đạo, Đức Phật dạy về Chánh định, tức là sự an định chân chính, được nuôi lớn từ giới trong sạch và tâm tỉnh giác. Định không phải là làm cho đầu óc trống rỗng hay mê mờ, mà là tâm vừa lắng vừa sáng, biết rõ những gì đang khởi lên.
Người tu không nên hiểu thiền định là chuyện cao xa chỉ dành cho bậc xuất gia. Ngay trong đời sống, mỗi khi ta giữ tâm chuyên chú vào một việc lành, bớt lo ra, đó đã là mầm của định.
Với người niệm Phật, giữ tâm chuyên nhất nơi câu niệm Phật, không để ý nghĩ tản mác, cũng chính là một lối nuôi dưỡng định. Tâm càng định thì niềm tin càng vững và lòng càng an.
Ý nghĩa thực hành
Quý vị có thể tập định tâm bằng cách đơn giản và đều đặn mỗi ngày. Hãy chọn một chỗ yên, ngồi cho thoải mái, lưng thẳng nhẹ nhàng, rồi đưa tâm về theo dõi hơi thở hoặc theo câu niệm Phật. Khi tâm chạy đi nơi khác, quý vị không nên bực mình, mà nhẹ nhàng đưa nó trở lại với hơi thở hay với danh hiệu Phật. Mỗi lần kéo tâm về như vậy chính là đang luyện định. Lúc niệm Phật, ta nghe rõ từng tiếng, biết mình đang niệm, không để ý nghĩ tản mác kéo đi; đó là niệm Phật trong chánh niệm. Chỉ cần mươi, mười lăm phút mỗi ngày nhưng giữ cho bền, dần dần tâm sẽ quen với sự yên lắng. Nhờ tâm có chỗ an trú, quý vị sẽ thấy mình bớt nóng vội, ngủ yên hơn và sống điềm đạm hơn giữa đời thường.
Một vài điều dễ lầm
Không nên hiểu thiền định là làm cho đầu óc trống rỗng hay rơi vào mê mờ, vì định chân chính là tâm vừa lắng vừa sáng.
Xem thêm điều dễ lầm
- Thiền định không phải là cách để tìm cảm giác lạ, thấy hình ảnh hay mong cầu phép thần thông.
- Định tâm không phải chuyện cao xa chỉ dành cho người xuất gia, mà người cư sĩ cũng có thể tập trong đời sống.
- Người niệm Phật không nên xem nhẹ việc giữ giới và sửa tâm rồi chỉ mong ngồi định, vì định được nuôi lớn từ nếp sống trong sạch.
Nguồn tham khảo
- Kinh Phân Tích Đạo, Tương Ưng Bộ 45.8 (SN 45.8) — phần Chánh định (bốn thiền)
- Bản Việt: HT Thích Minh Châu (Tương Ưng Bộ Kinh)
- SuttaCentral (đối chiếu Pāli)