II. Đạo đức và tu tập căn bản

Sửa thân khẩu ý

Thân, khẩu, ý là ba nơi con người tạo nghiệp: việc làm, lời nói và tâm ý. Tu hành chính là sửa ba nghiệp này cho hiền thiện. Người niệm Phật giữ thân lành, miệng lành, ý trong sạch thì câu niệm Phật mới đi vào đời sống.

Nội dung giáo lý

Trong đạo Phật, con người tạo nghiệp qua ba cửa: thân là việc làm, khẩu là lời nói, ý là tâm tưởng. Mọi điều lành dữ đời này đều khởi từ ba nơi ấy. Vì vậy tu hành nói cho gọn chính là sửa ba nghiệp này cho ngày một hiền thiện hơn.

Sửa thân là giữ việc làm trong sạch: không sát hại, không trộm cắp, không tà hạnh, thay vào đó là bảo vệ sự sống, sống ngay thẳng và thủy chung. Sửa khẩu là giữ lời nói chân thật, hòa nhã, không nói dối, không nói lời chia rẽ, thô ác hay thêu dệt. Sửa ý là nuôi tâm bớt tham, bớt giận, giữ cái nhìn ngay thẳng tin nhân quả.

Ba nghiệp này nương nhau. Ý trong sạch thì lời nói và việc làm tự nhiên hiền hơn; ngược lại, mỗi lần giữ được lời nói và việc làm tốt cũng giúp tâm ý lắng dịu.

Với người tu Tịnh Độ, niệm Phật và sửa ba nghiệp đi đôi với nhau. Câu niệm Phật nhắc ta sống lành; đời sống lành lại làm câu niệm thêm sâu. Đó là cách tu gần gũi mà chắc thật cho mỗi ngày.

Ý nghĩa thực hành

Quý vị có thể chọn mỗi ngày để ý một nghiệp. Hôm nay tập giữ lời: trước khi nói điều gì có thể làm tổn thương người, hãy dừng lại một câu niệm Phật rồi mới nói, hoặc chọn im lặng. Hôm khác tập giữ thân: làm một việc lành nhỏ như giúp người, nhường nhịn, tránh sát hại sinh vật. Lại có ngày tập giữ ý: mỗi khi niệm tham hay niệm giận khởi lên thì nhận biết và buông nhẹ. Buổi tối, quý vị ngồi yên ít phút, soi lại trong ngày thân, khẩu, ý đã làm được gì lành, còn vướng chỗ nào, rồi sám hối và phát nguyện sửa tiếp. Cách tu này không cần cầu kỳ, hợp với người lớn tuổi và bận rộn. Mỗi ngày sửa một chút, lâu dần ba nghiệp nhẹ nhàng, câu niệm Phật cũng theo đó mà an và sáng hơn.

Một vài điều dễ lầm

Không nên nghĩ chỉ cần niệm Phật nhiều là đủ, còn việc làm và lời nói thế nào cũng được.

Xem thêm điều dễ lầm
  • Không nên xem sửa thân khẩu ý là chuyện của người xuất gia, người tại gia niệm Phật cũng cần sửa mỗi ngày.
  • Không nên hiểu sửa mình là gò ép khổ sở, mà là nhẹ nhàng buông dần thói quen xấu và nuôi lớn việc lành.
  • Không nên chỉ chú trọng việc làm bên ngoài mà bỏ quên tâm ý, vì ý là gốc khởi ra lời nói và hành động.

Hiểu sâu hơn

Mở phần chuyên sâu

Trong đạo Phật, người ta thường nói con người tạo nghiệp qua ba cửa: thân là việc làm, khẩu là lời nói, ý là tâm tưởng. Mọi điều lành dữ trong cuộc đời này đều khởi ra từ ba nơi ấy. Cho nên, nếu gói lại cho thật gọn, tu hành chính là sửa ba nghiệp này cho ngày một hiền thiện hơn. Đây không phải là một pháp tu cao xa, mà là việc rất gần với đời sống mỗi ngày.

Sửa thân là gìn giữ việc làm cho trong sạch: không sát hại sinh mạng, không lấy của không cho, không tà hạnh; thay vào đó là bảo vệ sự sống, sống ngay thẳng và thủy chung. Sửa khẩu là giữ lời nói cho chân thật và hòa nhã: không nói dối, không nói lời chia rẽ, không nói lời thô ác hay thêu dệt. Sửa ý là nuôi tâm bớt tham, bớt giận, giữ cái nhìn ngay thẳng và tin sâu nhân quả. Cách phân chia mười việc lành theo ba thân, bốn khẩu, ba ý này y cứ nơi Kinh Thập Thiện Nghiệp Đạo, còn nếp sống đạo đức của người cư sĩ thì được Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt dạy rất cặn kẽ.

Điều đáng chú ý là ba nghiệp này nương nhau, không tách rời. Tâm ý trong sạch thì lời nói và việc làm tự nhiên hiền theo, như nước nguồn trong thì dòng chảy cũng trong. Ngược lại, mỗi lần ta cố giữ được một lời nói tử tế, một việc làm tốt, thì chính việc ấy cũng quay lại làm cho tâm ý lắng dịu hơn. Vì vậy, người tu nên giữ cả ba, không nên chỉ chú trọng bên ngoài mà bỏ quên cái gốc bên trong, cũng không nên lo giữ tâm mà buông lơi lời nói việc làm.

Với người tu Tịnh Độ, niệm Phật và sửa ba nghiệp luôn đi đôi với nhau. Câu niệm Phật nhắc ta nhớ sống lành, còn đời sống lành lại làm cho câu niệm thêm sâu và thành thật. Người miệng niệm Phật mà việc làm, lời nói còn nhiều lỗi thì câu niệm khó thấm; trái lại, ai gìn giữ được ba nghiệp thì mỗi tiếng niệm Phật như một lời nhắc mình tiếp tục sống hiền.

Nên hiểu việc sửa mình không phải là gò ép khổ sở, mà là nhẹ nhàng buông dần thói quen xấu và nuôi lớn việc lành. Quý vị có thể mỗi ngày để ý một nghiệp, buổi tối ngồi yên ít phút soi lại mình đã làm được gì lành, còn vướng chỗ nào, rồi sám hối và phát nguyện sửa tiếp. Sửa mỗi ngày một chút, lâu dần ba nghiệp nhẹ nhàng, câu niệm Phật cũng theo đó mà an và sáng hơn.

Nguồn tham khảo

Phần dưới ghi rõ nguồn kinh cho nội dung bài. Lời kinh là trích hoặc tóm ý từ kinh điển; phần giải thích, ví dụ và ứng dụng thực hành là diễn giải của Ban biên tập ADIDA.

  • Kinh Thập Thiện Nghiệp Đạo T600 nguồn trực tiếp
    Lời kinh liên quan
    • Mười thiện nghiệp được chia theo ba cửa: ba nghiệp thân, bốn nghiệp khẩu và ba nghiệp ý.
    • Từ bỏ mười điều ác nơi thân, khẩu, ý và làm mười điều lành là con đường thiện nghiệp.
  • Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt DN 31 nguồn bổ trợ
    Lời kinh liên quan
    • Kinh trình bày nếp sống đạo đức của người cư sĩ trong đời thường như con đường an vui.