Sinh Cực Lạc và thoái chuyển

• Nên hiểu không thoái chuyển là không lui sụt trên đường giác ngộ: việc tu chỉ tiến tới, không gián đoạn, cho tới ngày thành tựu.
• Không nên xem Cực Lạc là nơi nghỉ ngơi an nhàn, mà là môi trường thuận duyên giúp người tu khỏi thối chí.
• Nên hiểu sở dĩ ở cõi này ta hay thối lui là do nhiều chướng duyên, nên cần tạo duyên lành giữ đạo tâm cho bền ngay từ bây giờ.
• Không nên nghĩ bất thối là phần thưởng ban phát, mà là kết quả tự nhiên của môi trường thanh tịnh cùng công phu tu tập liên tục.

Bài này soi vào một điểm rất dễ hiểu lầm trong pháp môn Tịnh Độ: sinh về Cực Lạc thì không còn thoái chuyển. Câu nói ngắn gọn ấy chứa hai vế cần làm rõ song song, vì hiểu thiếu một vế là lệch ngay.

Vế thứ nhất là sự thật được kinh dạy: người sinh về Cực Lạc đạt bậc bất thối chuyển. Bất thối chuyển, dịch từ chữ a-bệ-bạt-trí, chỉ địa vị tu hành đã vững tới mức không còn lui sụt trên con đường hướng tới giác ngộ. Kinh A Di Đà, Taishō 366, dạy rằng chúng sinh sinh về cõi Cực Lạc đều là bậc bất thối chuyển, trong đó nhiều vị chỉ còn một đời nữa là thành tựu đạo quả. Kinh Vô Lượng Thọ, Taishō 360, qua các lời nguyện của Đức Phật A Di Đà, cũng nói tới việc người sinh về cõi ấy an trú trong địa vị không còn thối chuyển cho tới khi viên mãn. Vì sao vãng sinh lại đưa tới bất thối? Vì sự khác biệt giữa hai môi trường. Ở cõi Ta-bà, người tu phải đối mặt với thân bệnh, phiền não tham sân, bạn xấu, nghịch cảnh, nên việc tu lên xuống thất thường, nhiều người bỏ cuộc. Cõi Cực Lạc thì thanh tịnh, người sinh về thường được gần Phật, nghe pháp, không còn duyên xấu kéo lùi, nhờ vậy đạo tâm không thối thất.

Vế thứ hai, và là chỗ cần soi cho kỹ nhất, là ý nghĩa thật của hai chữ không thoái. Có người nghe nói sinh về Cực Lạc là bất thối liền tưởng rằng vãng sinh xong là xong việc, khỏi cần tu gì nữa, chỉ việc an hưởng. Cách hiểu này sai cả hai đầu. Thứ nhất, nó hiểu lầm chính nghĩa của chữ bất thối: đã nói tới lui hay không lui thì phải có việc tu đang tiến; bất thối, vì vậy, hàm ý một dòng tu tập đang chảy tới trước không ngừng, chứ không phải một trạng thái nghỉ. Thứ hai, cách hiểu ấy mâu thuẫn với chính mục đích của vãng sinh: người ta sinh về Cực Lạc là để tiếp tục tu học cho tới ngày thành Phật rồi trở lại độ sinh, chứ không phải để nghỉ ngơi hưởng phước. Cõi Cực Lạc là trường học thù thắng, không phải chốn an dưỡng.

Ghép hai vế lại, ta có cách hiểu trọn vẹn và đầy khích lệ: không thoái chuyển là lời bảo đảm rằng một khi đã sinh về Cực Lạc, công phu tu tập sẽ tiến tới đều đặn cho tới khi viên mãn đạo quả. Đây chính là điều người tu ở cõi Ta-bà hằng mong mà khó đạt.

Đưa về đời sống hôm nay, ý niệm này gợi một hướng thực hành thiết thực. Ta chưa sinh về Cực Lạc, vẫn còn giữa muôn vàn chướng duyên, nên việc cần làm là chủ động tạo cho mình những duyên lành để bớt thối lui: gần gũi bạn đạo tốt, giữ thời khóa niệm Phật đều đặn, năng nghe pháp, lánh xa những gì làm nguội lạnh đạo tâm. Mỗi ngày giữ cho mình không bỏ cuộc, ấy là đang tập sống theo tinh thần bất thối ngay tại cõi này, và nuôi chí nguyện sinh về Cực Lạc để tu tiến cho trọn, chứ không phải để tìm một chỗ nghỉ ngơi.