Sám hối

• Không có chuyện cúng càng nhiều thì tội càng được xóa nhanh; điều quyết định là tâm thành nhận lỗi và việc sửa lỗi.
• Sám hối thật phải đi cùng hành động khắc phục trong đời sống, chứ không dừng ở lời nói trước bàn thờ.
• Không nên dùng sám hối để tự trấn an rồi tái phạm; phát lộ lỗi lầm là để chuyển hóa thân tâm, không phải để được phép sai tiếp.

Hai chữ sám hối nghe quen, nhưng không ít người hiểu chưa trọn, tưởng rằng chỉ cần đọc vài câu kinh hay làm một lễ cúng là xong, là hết tội. Hiểu như vậy chưa đúng với tinh thần lời Phật. Sám hối, trước hết, là thành thật nhìn lại lỗi lầm mình đã gây ra, dám thừa nhận thay vì che giấu hay bào chữa.

Xét theo nghĩa của từng chữ sẽ thấy rõ hơn. Sám là phát lộ, tức là bày tỏ điều sai ra ánh sáng, không còn ôm giấu trong lòng. Hối là ăn năn, là quyết tâm chừa bỏ, không lặp lại. Như vậy, sám hối đủ nghĩa gồm hai phần gắn liền nhau: nhận lỗi và sửa lỗi. Thiếu một trong hai thì chưa thành sám hối thật. Người chỉ nhận mà không sửa thì lời nhận hóa suông; người muốn sửa mà không dám nhìn thẳng vào lỗi thì khó mà sửa cho trúng.

Tinh thần phát lộ này có nền tảng trong kinh điển. Trong Kinh Sa-môn Quả thuộc Trường Bộ, khi vua A-xà-thế đến gặp Đức Phật, nhà vua đã thành thật bày tỏ lỗi lầm xưa của mình, và Đức Phật ghi nhận việc biết thấy lỗi là lỗi rồi phát lộ, sửa đổi, là điều đáng quý trong giáo pháp của bậc Thánh. Câu chuyện ấy cho thấy giá trị của sám hối nằm ở tấm lòng dám nhìn nhận và đổi thay, chứ không ở hình thức bên ngoài.

Vì thế, nên hiểu sám hối làm cho tâm ta nhẹ đi và sạch dần, nhưng không phải kiểu xóa nợ tức thì rồi quay lại làm như cũ. Việc đã gây hại cho ai trong đời sống thì vẫn cần được khắc phục cho phải: lỡ làm tổn thương người nhà thì một lời xin lỗi chân thành còn quý hơn nhiều buổi lễ; lỡ tính toán thiệt hơn với người thì sửa lại cho công bằng. Sám hối thật không dừng ở lời nói trên bàn thờ, mà phải đi vào việc làm hằng ngày.

Cũng nên tránh một cách hiểu sai khác, là nghĩ cứ cúng càng nhiều thì tội càng được rửa nhanh, rồi mượn cớ đó để tự trấn an mà tái phạm. Điều quyết định không nằm ở số lễ ít hay nhiều, mà ở tâm thành nhận lỗi và việc thật lòng sửa lỗi. Dùng sám hối để tự cho mình được phép sai tiếp là tự dối mình, đi ngược ý nghĩa chuyển hóa thân tâm mà sám hối hướng tới.

Đem về đời sống, quý vị có thể tập một thói quen giản dị mỗi tối: ngồi yên một lát, nhìn lại trong ngày mình đã lỡ nói lời nào nặng, làm việc gì khiến người khác buồn, hay nghĩ điều gì chưa lành. Thấy rồi thì thành thật nhận, không bào chữa, và tự nhủ ngày mai sẽ giữ mình hơn. Sám hối rồi mà lỡ còn tái phạm cũng không nên nản; cứ mỗi lần biết dừng một việc xấu, sửa một nết quen, là một lần sám hối thật. Nhờ đó lòng nhẹ dần, gia đạo êm hơn, và ta thấy mình mỗi ngày một tốt lên, đúng nghĩa chuyển hóa thân tâm theo lời Phật.