II. Đạo đức và tu tập căn bản

Nhẫn nhục

Nhẫn nhục là sức kham nhẫn, giữ tâm an trước nghịch cảnh và lời trái ý mà không nổi sân, không trả đũa. Đây là hạnh chuyển lòng giận thành lòng từ. Người niệm Phật tu nhẫn nhục thì tâm bớt loạn, câu niệm thêm an, đời sống thêm hòa.

Nội dung giáo lý

Nhẫn nhục là sức kham nhẫn, là khả năng giữ tâm an trước những điều trái ý: lời chê trách, sự xúc phạm hay hoàn cảnh khó khăn, mà không khởi lòng sân hận, không vội trả đũa. Đây là một hạnh lành quan trọng, giúp người tu chuyển lòng giận thành lòng từ và sự bao dung.

Cần hiểu cho đúng: nhẫn nhục không phải là nhu nhược, sợ hãi hay ôm ấm ức trong lòng. Người nhẫn nhục bên ngoài giữ được sự bình hòa, bên trong vẫn sáng suốt nhận ra đúng sai, chỉ là không để cơn giận điều khiển lời nói và việc làm của mình.

Lòng sân hận thường khởi rất nhanh, đốt cháy sự an vui và dễ dẫn đến lời nói, việc làm gây tổn thương. Tu nhẫn nhục là tập nhận biết cơn giận khi vừa chớm, dừng lại, để nó lắng xuống rồi mới ứng xử.

Với người niệm Phật, nhẫn nhục và niệm Phật nương nhau. Mỗi khi sắp nổi giận, một câu niệm Phật giúp ta dừng lại, giữ tâm an. Tâm càng ít sân thì câu niệm càng trong, đời sống với người chung quanh cũng thêm hòa thuận.

Ý nghĩa thực hành

Quý vị có thể tập nhẫn nhục ngay trong những va chạm thường ngày. Khi có người nói lời nặng làm mình bực, hãy thử niệm thầm vài câu Phật hiệu trước khi đáp lại, để cơn giận có thời gian lắng. Khi gặp việc trái ý trong nhà, ngoài chợ, hãy nhắc mình rằng giận lên trước hết là tự làm khổ chính mình. Có cụ kể rằng mỗi lần sắp lớn tiếng với con cháu, niệm được mấy câu A Di Đà Phật thì lòng dịu lại, lời nói ra cũng nhẹ nhàng hơn. Quý vị cũng có thể tập nhẫn với hoàn cảnh: khi đau yếu, khi việc không như ý, giữ tâm bình thản mà niệm Phật. Buổi tối soi lại, hôm nay mình đã nhịn được mấy lần, lần nào còn để bực bội thắng. Nhẫn nhục tập dần như vậy, lòng sân nhẹ đi, gia đình êm ấm, câu niệm Phật cũng an vui hơn.

Một vài điều dễ lầm

Không nên hiểu nhẫn nhục là nhu nhược, sợ hãi hay cam chịu, vì người nhẫn vẫn sáng suốt nhận ra đúng sai.

Xem thêm điều dễ lầm
  • Không nên xem nhẫn nhục là cố nén giận, ôm ấm ức trong lòng, vì như vậy cơn giận chỉ bị dồn lại chứ chưa được chuyển hóa.
  • Không nên nghĩ nhẫn nhục là mặc kệ điều sai trái, mà là không để sân hận dẫn dắt lời nói và việc làm của mình.
  • Không nên cho rằng người hiền lành thì không cần tu nhẫn, vì lòng sân có thể khởi bất ngờ với bất cứ ai.

Hiểu sâu hơn

Mở phần chuyên sâu

Nhẫn nhục là sức kham nhẫn, là khả năng giữ cho tâm được an trước những điều trái ý: một lời chê trách, một sự xúc phạm, hay một hoàn cảnh khó khăn, mà không khởi lòng sân hận, không vội trả đũa. Đây là một hạnh lành quan trọng trên đường tu, vì nó giúp người ta chuyển lòng giận thành lòng từ và sự bao dung. Nhẫn không phải là cam chịu cho qua, mà là một sức mạnh thầm lặng của nội tâm.

Cần hiểu cho thật đúng: nhẫn nhục không phải là nhu nhược, sợ hãi, cũng không phải là cố nén rồi ôm ấm ức trong lòng. Người nhẫn nhục bên ngoài giữ được sự bình hòa, nhưng bên trong vẫn sáng suốt nhận ra đúng sai, chỉ là không để cơn giận điều khiển lời nói và việc làm của mình. Nếu chỉ dồn nén mà không chuyển hóa thì cơn giận vẫn còn đó, có khi còn nặng hơn; cho nên nhẫn thật sự là nhẫn cho lòng dịu xuống chứ không phải gồng mình chịu đựng.

Đức Phật rất coi trọng hạnh này. Trong Kinh Pháp Cú, kệ số 5 thuộc phẩm Song Yếu, Ngài dạy một lời rất sáng cho câu chuyện oán thù: oán thù không bao giờ dập tắt được oán thù, chỉ có lòng không oán mới dập tắt được oán thù, và đó là định luật muôn đời. Lấy giận trả giận thì hận cứ nối hận không dứt; lấy lòng lành mà đáp lại thì oán mới nguôi. Sang một bài kinh khác là Kinh Ví Dụ Cái Cưa thuộc Trung Bộ, kinh số 21, Ngài dạy thêm một điều rất cao về việc giữ tâm trước nghịch cảnh: dù có kẻ dùng cưa hai lưỡi cưa cắt thân thể, người tu vẫn phải giữ tâm không sân và trải lòng từ đến kẻ ấy. Đó là hình ảnh mạnh mẽ để nhắc ta rằng giữ được tâm từ, tâm không sân trước hoàn cảnh trái ý mới là chỗ rèn luyện thật sự.

Lòng sân hận thường khởi rất nhanh, như lửa bén rơm, đốt cháy sự an vui và dễ đưa đến lời nói, việc làm gây tổn thương cho cả mình lẫn người. Tu nhẫn nhục là tập nhận biết cơn giận ngay khi nó vừa chớm, dừng lại một nhịp, để nó lắng xuống rồi mới ứng xử. Nên hiểu rằng nhẫn không có nghĩa là mặc kệ điều sai trái, mà là không để sân hận dẫn dắt mình.

Với người niệm Phật, nhẫn nhục và niệm Phật nương nhau rất khéo. Mỗi khi sắp nổi giận, một vài câu niệm Phật giúp ta dừng lại và giữ tâm an; có cụ kể rằng cứ niệm được mấy câu A Di Đà Phật thì lòng dịu lại, lời nói ra cũng nhẹ nhàng hơn. Tâm càng ít sân thì câu niệm càng trong, gia đình càng êm ấm. Nhẫn nhục tập dần như vậy, lòng sân nhẹ đi, đời sống và câu niệm Phật cùng được an vui.

Nguồn tham khảo

Phần dưới ghi rõ nguồn kinh cho nội dung bài. Lời kinh là trích hoặc tóm ý từ kinh điển; phần giải thích, ví dụ và ứng dụng thực hành là diễn giải của Ban biên tập ADIDA.

  • Kinh Pháp Cú, kệ 5 — phẩm Song Yếu Dhp 5 nguồn trực tiếp
    Lời kinh liên quan
    • Oán thù không bao giờ chấm dứt được bằng oán thù; oán thù chỉ chấm dứt bằng không oán thù. Đó là định luật muôn đời.
  • Kinh Ví Dụ Cái Cưa (Kakacupama Sutta) MN 21 nguồn trực tiếp
    Lời kinh liên quan
    • Dù có kẻ dùng cưa hai lưỡi cưa cắt thân thể, ai để tâm khởi sân với kẻ ấy là không làm theo lời Phật dạy; người tu phải giữ tâm không sân và trải lòng từ đến cả kẻ ấy.

Tài liệu tham khảo thêm (từ điển, chú giải — không phải kinh):

  • Kinh Pháp Cú (Dhammapada) và Trung Bộ Kinh — bản dịch tiếng Việt của Hòa thượng Thích Minh Châu