Ngũ giới

• Không phải giữ giới là để được Phật thưởng hay sợ bị phạt; giữ giới là vì hiểu rõ điều lành điều dữ.
• Lỡ phạm giới một lần không có nghĩa là hỏng cả; biết hổ thẹn và sửa lại chính là đang tu.
• Ngũ giới không dành riêng cho người xuất gia hay người "đạo cao"; người tại gia bình thường đều có thể giữ.

Nhiều người mới nghe hai chữ "giới luật" liền thấy nặng nề, tưởng đạo Phật bắt buộc đủ thứ phải kiêng, phải tránh. Thật ra, theo lời Phật dạy, Ngũ giới là năm điều người Phật tử tại gia tự nguyện nhận giữ, như năm nấc thang đầu tiên giúp ta sống lành, sống an. Đã là tự nguyện thì không có gì là ép buộc; ta nhận giữ vì hiểu rõ ích lợi của nó cho chính mình và người chung quanh.

Năm giới gồm: một là không giết hại sinh mạng; hai là không lấy của không cho; ba là không tà dâm, giữ lòng chung thủy; bốn là không nói dối, không nói lời gây hại; năm là không uống rượu, không dùng các chất say làm mất sáng suốt. Năm điều này đều xoay quanh việc không gây tổn hại, cho mình và cho người. Trong Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt thuộc Trường Bộ, Đức Phật dạy người cư sĩ tránh các nghiệp ác như sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối; còn trong một bài kinh thuộc Tăng Chi Bộ, việc giữ các giới ấy được nói tới như những món "bố thí" lớn, vì người giữ giới đem lại sự an ổn, không sợ hãi cho muôn loài chung quanh.

Một hình ảnh dễ hiểu là xem giới như cái hàng rào quanh khu vườn. Hàng rào ấy không phải để trói buộc, mà để cây trái bên trong được yên ổn lớn lên, khỏi bị giẫm đạp, phá phách. Cũng vậy, người giữ năm giới thì trong nhà bớt cãi vã, ngoài đường làm ăn được tin cậy, hàng xóm quý mến. Giữ giới như thế là che chở cho cả mình lẫn người, chứ không phải tự làm khổ mình.

Cũng nên hiểu cho đúng tinh thần: giữ giới không phải để được ai đó thưởng, hay vì sợ bị phạt. Người Phật tử giữ giới vì đã thấy rõ điều lành điều dữ, thấy việc giữ giới đem lại an vui thật sự. Khi giữ giới với cái hiểu như vậy, lòng ta nhẹ nhõm và tự nguyện, chứ không nơm nớp lo sợ. Đây là điểm khác biệt giữa người sống đạo và người chỉ làm theo vì bị bắt buộc.

Giữ giới cũng không đòi hỏi phải cầu toàn ngay từ đầu. Ai lỡ phạm thì biết hổ thẹn, nhận ra, sửa lại, rồi giữ tiếp; lỡ một lần không có nghĩa là hỏng cả. Người mới học có thể chọn giữ vững một, hai giới cho quen trước, rồi mở rộng dần. Và xin nhớ, Ngũ giới không phải dành riêng cho người xuất gia hay người "đạo cao"; người tại gia bình thường đều có thể giữ được, ngay trong công việc và sinh hoạt mỗi ngày.

Đem về đời sống, trong làm ăn, giữ giới là cân đong cho đủ, nói giá cho thật, không gạt khách để lấy lời. Trong nhà, giữ giới là không buông lời dối quanh với người thân, không nóng giận mà động tay động chân. Với hàng xóm, là không tham lấn ranh đất, không bịa chuyện nói xấu sau lưng. Giữ giới như vậy không hề gò bó, trái lại làm lòng ta nhẹ nhõm, gia đạo êm ấm, và người chung quanh thấy ở ta một chỗ đáng tin cậy.