IV. Ba kinh Tịnh Độ chính

Mười sáu phép quán

Mười sáu phép quán là mười sáu bước quán tưởng Đức Phật dạy bà Vi-đề-hi trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ, đi từ quán mặt trời lặn, quán nước, quán đất, cây báu, đến quán Phật A Di Đà cùng hai Bồ-tát và chín phẩm vãng sinh.

Nội dung giáo lý

Mười sáu phép quán là mười sáu bước quán tưởng được trình bày trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ. Theo kinh, hoàng hậu Vi-đề-hi gặp cảnh khổ trong cung, cầu thỉnh Đức Phật chỉ cho một cõi an lành. Đức Phật bèn dạy bà quán tưởng cõi Tây Phương Cực Lạc của Phật A Di Đà qua mười sáu phép quán nối nhau.

Ba phép quán đầu là quán mặt trời lặn, quán nước trong và quán mặt đất báu, giúp tâm người tu lắng lại và dần hình dung cảnh thanh tịnh. Tiếp đến là quán cây báu, quán ao nước công đức và quán lầu báu trang nghiêm của cõi ấy.

Những phép quán sau hướng thẳng về bậc thánh: quán tòa sen báu, quán hình tượng Phật, quán thân Phật A Di Đà, rồi quán Bồ-tát Quán Thế Âm và Bồ-tát Đại Thế Chí. Ba phép quán cuối là quán chung cõi Cực Lạc và quán chín phẩm vãng sinh, từ bậc cao đến bậc thấp.

Mười sáu phép quán không phải để khoe khả năng tưởng tượng, mà để nhiếp tâm, nuôi lớn niềm tin và lòng nguyện sinh về cõi thanh tịnh, từ đó siêng tu và sống thiện hơn.

Ý nghĩa thực hành

Với người lớn tuổi, quý vị không cần quán cho đủ cả mười sáu phép mới gọi là tu. Kinh dạy nhiều bước là để tùy theo căn cơ mỗi người mà chọn một phép vừa sức. Có vị chỉ cần lặng tâm hình dung ánh mặt trời chiều êm dịu, hoặc nhớ tưởng dáng từ bi của Phật A Di Đà, là đã nhiếp được tâm. Quý vị có thể tập mỗi ngày vài phút: ngồi yên, thở chậm, nhớ về cõi thanh tịnh và niệm danh hiệu Phật trong lòng. Khi tâm tản mạn vì lo toan, một hình ảnh quán tưởng quen thuộc sẽ kéo tâm trở lại. Điều cốt yếu không nằm ở chỗ thấy rõ cảnh đẹp, mà ở chỗ lòng bớt loạn, niềm tin thêm vững và đời sống thêm hiền lành. Quán tưởng đi cùng niệm Phật và làm việc thiện thì mới trọn vẹn.

Một vài điều dễ lầm

Không nên hiểu mười sáu phép quán là phép thần thông để thấy cảnh lạ hay khoe khả năng tưởng tượng.

Xem thêm điều dễ lầm
  • Quán tưởng không phải để cầu cảnh giới hiện ra tức thì, mà để nhiếp tâm và nuôi lớn niềm tin.
  • Người tu không cần ép mình quán đủ cả mười sáu phép; nên tùy sức chọn một phép vừa với mình.
  • Quán tưởng mà bỏ niệm Phật, giữ giới và làm lành thì chưa trọn, vì các phần này nương nhau.

Hiểu sâu hơn

Mở phần chuyên sâu

Mười sáu phép quán là phần thực hành cốt lõi của Kinh Quán Vô Lượng Thọ. Để hiểu sâu hơn, quý vị nên nhớ duyên khởi của kinh. Hoàng hậu Vi-đề-hi gặp cảnh khổ đau trong cung, lòng tuyệt vọng, bèn hướng về Đức Phật mà cầu xin chỉ cho một cõi an lành để nương về. Đáp lời, Đức Phật chỉ cho bà cõi Tây Phương Cực Lạc của Phật A Di Đà, rồi dạy mười sáu phép quán nối nhau như một lộ trình để tâm dần hướng về cõi ấy. Vậy nên mười sáu phép quán không phải lý thuyết suông, mà sinh ra từ nỗi khổ rất thật của một con người.

Trình tự các phép quán đi từ dễ đến khó, từ cảnh vật đến bậc thánh. Ba phép quán đầu là quán mặt trời lặn, quán nước trong và quán mặt đất báu, giúp tâm người tu lắng lại và dần hình dung được cảnh thanh tịnh. Lấy hình ảnh quen thuộc như vầng mặt trời chiều làm chỗ tựa, người mới tập dễ nhiếp tâm hơn. Tiếp đến là quán cây báu, quán ao nước công đức và quán lầu báu trang nghiêm của cõi ấy, mở rộng dần khung cảnh trong tâm.

Các phép quán sau hướng thẳng về bậc thánh: quán tòa sen báu, quán hình tượng Phật, quán thân Phật A Di Đà, rồi quán Bồ-tát Quán Thế Âm và Bồ-tát Đại Thế Chí. Ba phép quán cuối là quán chung cõi Cực Lạc và quán chín phẩm vãng sinh, từ bậc cao đến bậc thấp. Có thể thấy cả mười sáu bước như một con đường: trước hết làm lắng tâm, sau đó nuôi lớn niềm tin nơi cảnh thanh tịnh và bậc giác ngộ, cuối cùng mở ra niềm tin rằng mọi căn cơ đều có phần. Xin lưu ý, thứ tự và cách gọi tên các phép quán có nhiều cách trình bày trong các bản dịch, nên đây chỉ là cách trình bày phổ biến để dễ nhớ.

Điều cần làm rõ là mục đích của quán tưởng. Đây không phải phép thần thông để thấy cảnh lạ hay khoe khả năng tưởng tượng, cũng không phải để cầu cảnh giới hiện ra tức thì. Cốt lõi là nhiếp tâm, nuôi lớn niềm tin và lòng nguyện sinh về cõi thanh tịnh, từ đó siêng tu và sống thiện hơn.

Với người lớn tuổi, quý vị không cần quán cho đủ cả mười sáu phép mới gọi là tu. Kinh dạy nhiều bước là để tùy căn cơ mỗi người mà chọn một phép vừa sức. Có vị chỉ cần lặng tâm hình dung ánh mặt trời chiều êm dịu, hoặc nhớ tưởng dáng từ bi của Phật A Di Đà, là đã nhiếp được tâm. Điều cốt yếu không nằm ở chỗ thấy rõ cảnh đẹp, mà ở chỗ lòng bớt loạn, niềm tin thêm vững. Quán tưởng đi cùng niệm Phật, giữ giới và làm việc thiện thì mới trọn vẹn và đúng hướng.

Nguồn tham khảo

Phần dưới ghi rõ nguồn kinh cho nội dung bài. Lời kinh là trích hoặc tóm ý từ kinh điển; phần giải thích, ví dụ và ứng dụng thực hành là diễn giải của Ban biên tập ADIDA.

  • Kinh Quán Vô Lượng Thọ T365 nguồn trực tiếp
    Lời kinh liên quan
    • Kinh khởi từ việc hoàng hậu Vi-đề-hi gặp cảnh khổ trong cung, cầu Đức Phật chỉ cho một cõi an lành để nương về.
    • Đức Phật dạy hoàng hậu Vi-đề-hi mười sáu phép quán tưởng về cõi Tây Phương Cực Lạc của Phật A Di Đà.
    • Trình tự các phép quán đi từ quán mặt trời lặn, quán nước, quán đất báu, cây báu, ao báu công đức, lầu báu, tòa sen báu, quán tượng Phật, quán thân Phật A Di Đà, đến quán Bồ-tát Quán Thế Âm và Bồ-tát Đại Thế Chí.
    • Ba phép quán cuối là quán chung cõi Cực Lạc và quán chín phẩm vãng sinh.

Tài liệu tham khảo thêm (từ điển, chú giải — không phải kinh):

  • BDK English Tripiṭaka — The Sutra on Contemplation of Amitāyus (Three Pure Land Sutras)