Đạo đức & tu tập căn bản
Không trộm cắp
Không trộm cắp là giới thứ hai trong Ngũ giới: không lấy những gì người khác không cho. Giới này không chỉ là trộm vật hữu hình, mà còn gồm gian lận, lừa gạt, không cho mà lấy trong làm ăn, để giữ lòng ngay thẳng và sự tin cậy.
Nội dung giáo lý
Giới thứ hai là không trộm cắp, hiểu cho gọn là không lấy những gì người ta không cho. Nghe qua thì ai cũng nghĩ mình đâu có ăn trộm. Nhưng theo lời Phật dạy, giới này rộng hơn ta tưởng.
Trộm cắp không chỉ là lén lấy đồ vật của người. Nó còn gồm cả những việc kín đáo hơn: cân thiếu đong gian khi buôn bán, làm hàng giả hàng dối, nhận tiền mà làm việc qua loa, lấy của công làm của riêng, quỵt nợ, trốn tránh phần mình phải trả. Tất cả đều là "không cho mà lấy".
Vì sao Phật khuyên tránh điều này? Bởi của cải người ta làm ra bằng mồ hôi công sức, ai cũng quý. Mình lấy phần không phải của mình tức là gây khổ cho người, mà cũng làm lòng mình bất an, đánh mất chữ tín.
Ngược lại, người giữ giới này sống ngay thẳng, làm ăn sòng phẳng, thì được người tin cậy lâu dài. Buôn bán có chữ tín thì khách quay lại; làm công có lương tâm thì được chủ quý. Đó là cái lợi bền vững hơn nhiều so với chút lời gian dối nhất thời.
Ý nghĩa thực hành
Giữ giới không trộm cắp thiết thực nhất là tập sự sòng phẳng trong làm ăn và sinh hoạt hằng ngày. Người buôn bán thì cân đúng, đong đủ, nói thật về món hàng, không pha trộn hàng dối để kiếm lời. Người làm công, làm thuê thì làm cho xứng đồng lương, không lấy giờ làm việc riêng, không tuồn của cơ quan về nhà. Trong gia đình và lối xóm, không nên tham lấn vài tấc ranh đất, không nên mượn đồ rồi lờ đi không trả. Khi nhặt được của rơi, cố tìm cách trả lại người mất; nếu không tìm được thì không nên coi đó là lộc trời cho mà tiêu xài thản nhiên. Một điểm nên để ý: nhiều việc tưởng nhỏ như xài chùa, gian lận chút đỉnh, lâu ngày làm chai lương tâm. Vậy nên tập ngay thẳng từ việc nhỏ. Nếu trót nợ ai, hãy thu xếp trả sòng phẳng; trót lấy gì không phải của mình, tìm cách hoàn lại. Sống được như vậy, ta ngẩng mặt với đời, con cháu nhìn vào mà học theo, và cái tin cậy người ta dành cho mình chính là vốn quý nhất trong làm ăn.
Một vài điều dễ lầm
Không nên nghĩ chỉ lén lấy đồ mới là trộm cắp; gian lận, cân điêu, làm hàng dối cũng là không cho mà lấy.
Xem thêm điều dễ lầm
- Lấy của công, xài chùa, trốn phần mình phải trả cũng phạm giới này, dù nhiều người xem là chuyện thường.
- Của rơi nhặt được mà cố tình giữ tiêu xài, không tìm trả, cũng là một dạng lấy của không cho.
- Không nên tự nhủ "ai cũng làm vậy" để biện minh cho sự gian dối nhỏ; thói quen ấy lâu ngày làm chai lương tâm.
Nguồn tham khảo
- Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt, Trường Bộ 31 (DN 31)
- SuttaCentral — DN 31
- Bản Việt: HT Thích Minh Châu — Kinh Trường Bộ