Đạo đức & tu tập căn bản
Không sát sinh
Không sát sinh là giới thứ nhất trong Ngũ giới: không cố ý giết hại sinh mạng, mà nuôi lòng thương với muôn loài. Giới này không bắt ta khắt khe đến mức gây khổ cho mình và người, mà cốt ở chỗ tập lòng từ, quý trọng sự sống.
Nội dung giáo lý
Giới thứ nhất trong năm giới là không sát sinh, nghĩa là không cố ý giết hại sinh mạng kẻ khác. Vì sao Phật dạy điều này trước tiên? Bởi sự sống là điều quý nhất của mọi loài; con người sợ chết, con vật cũng sợ chết, ai cũng ham sống.
Kinh Pháp Cú có ý dạy rằng: ai cũng run sợ trước gậy gộc, ai cũng quý mạng sống mình. Lấy lòng mình mà suy lòng người, lòng vật, thì ta chẳng nỡ giết hại. Đó là cách hiểu giản dị nhất về giới này.
Tuy vậy, ta không nên hiểu giới một cách cực đoan đến mức gây khổ cho mình và người. Trọng tâm không phải là sợ hãi đếm từng con kiến, mà là nuôi lớn lòng từ. Người giữ giới này tập không nóng nảy ra tay đánh đập, không vì vui chơi mà sát hại, biết bảo vệ sự sống quanh mình trong khả năng của mình.
Khi lòng từ lớn lên, ta tự nhiên hiền hòa hơn với cả người lẫn vật. Trong nhà bớt cảnh đánh mắng, ngoài đời bớt sự hung hăng. Một xã hội mà nhiều người biết quý sự sống thì chính là một xã hội an lành.
Ý nghĩa thực hành
Giữ giới không sát sinh có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ trong đời thường. Trước hết là tập kìm cơn nóng giận: khi bực con cái hay vật nuôi trong nhà, không nên vung tay đánh đập, mà dừng lại hít thở rồi nói cho ôn hòa. Đó cũng là một cách giữ giới ngay trong lòng mình. Kế đến, tránh giết hại vì vui chơi hay vì thói quen không cần thiết, chẳng hạn bắt bẫy chim, câu cá để tiêu khiển. Nếu nghề nghiệp hay bữa cơm gia đình chưa thể thay đổi ngay, quý vị không nên vội dằn vặt mình thái quá; hãy giữ tâm biết ơn miếng ăn và từ từ nuôi lòng thương, bớt sát hại trong khả năng của mình. Có thể tập ăn chay vài ngày trong tháng để nhắc lòng từ. Với côn trùng nhỏ, nếu đuổi ra ngoài được thì nhẹ nhàng đuổi thay vì giết. Quan trọng nhất là gieo cho con cháu lòng biết quý sự sống: dạy các cháu không hành hạ vật nuôi, biết thương con vật. Làm như vậy, mỗi ngày lòng ta một hiền hơn, nhà cửa an hòa hơn.
Một vài điều dễ lầm
Không nên hiểu giới này cực đoan đến mức sợ hãi từng con kiến rồi tự làm khổ mình; cốt lõi là nuôi lòng từ.
Xem thêm điều dễ lầm
- Không nên dùng giới để phán xét, lên án người làm nghề liên quan đến giết mổ; mỗi người có hoàn cảnh riêng.
- Giữ giới không sát sinh trước hết là chuyện của tâm: bớt nóng giận, bớt độc ác, chứ không chỉ đếm số con vật.
- Lỡ có lúc chưa giữ trọn, không nên tự dày vò quá mức; hãy nhẹ nhàng nuôi lòng thương và sửa dần.
Nguồn tham khảo
- Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt, Trường Bộ 31 (DN 31)
- Kinh Pháp Cú, kệ 129–130 (Dhammapada 129–130)
- SuttaCentral — DN 31, Dhp 129–130
- Bản Việt: HT Thích Minh Châu — Kinh Trường Bộ, Kinh Pháp Cú