Không làm người lâm chung hoảng loạn

• Nên hiểu việc giữ cho người sắp ra đi được an, nhẹ nhàng là biểu hiện của lòng từ bi, đúng tinh thần nhà Phật.
• Không nên to tiếng, cãi cọ hay than khóc dữ dội ngay bên người bệnh, vì những điều ấy dễ khiến tâm họ chao đảo, hoảng loạn.
• Nên dùng lời thương yêu, trấn an và nhắc những điều lành người ấy đã làm để lòng họ được vững, được an.
• Không nên nghĩ rằng phải hối thúc, gây áp lực mới giúp người sắp đi lo tu; trái lại, giữ tâm họ bình an mới là chỗ nương tốt nhất.

Trong việc chăm sóc người lâm chung, có một nguyên tắc tưởng chừng đơn giản nhưng vô cùng quan trọng: đừng làm cho tâm người sắp ra đi hoảng loạn. Đáng tiếc là đôi khi, vì hiểu lệch hoặc sốt ruột muốn giúp, người ta lại làm điều ngược lại. Bài này xin nói rõ vì sao cần tránh gieo sợ hãi, và nên làm gì để giữ cho người lâm chung được an.

Trước hết, cần hiểu tình trạng của người sắp lìa đời. Lúc ấy, thân thể suy yếu, các giác quan rối loạn, tâm thức rất nhạy cảm và dễ bị tác động bởi chung quanh; một lời nói, một thái độ, một bầu không khí đều có thể in đậm vào tâm họ. Vì tâm lúc này mong manh như vậy, giữ cho chung quanh được an, êm ấm là một sự nâng đỡ thiết thực; ngược lại, gieo vào đó sự sợ hãi là gây tổn hại.

Điều cần soi kỹ nhất, và là chỗ khóa chuẩn của bài, là tuyệt đối tránh việc dùng cảnh giới dữ để làm người ta thêm sợ hãi. Có người cho rằng kể cho người sắp đi nghe về địa ngục, về tội báo, về những cảnh giới đáng sợ sẽ khiến họ giật mình lo tu, niệm Phật cho gấp; đó là một sự hiểu lầm tai hại về phương tiện. Đành rằng kinh điển có nói tới các cảnh giới khổ trong vòng luân hồi, nhưng mục đích là để người ta khi đang khỏe mạnh, tỉnh táo thì biết tránh điều ác, quý điều lành mà làm; đó là lời nhắc cho người sống tu tập, hoàn toàn không phải công cụ để làm một người đang hấp hối thêm sợ hãi. Đem những hình ảnh ấy ra lúc này chỉ khiến tâm họ thêm loạn động, hối tiếc trong sợ hãi, trái hẳn với điều ta mong là giúp họ ra đi nhẹ nhàng.

Vậy nên làm gì để giữ cho người lâm chung được an. Trước hết là lời thương yêu và trấn an: nhắc người ấy về những điều lành họ đã làm, về tình thương của con cháu, khuyên họ buông nhẹ lo nghĩ và luyến tiếc. Nếu họ có nếp niệm Phật, hãy nhẹ nhàng niệm cùng họ, để câu Phật hiệu thành chỗ nương cho tâm. Sau nữa là giữ bầu không khí êm ấm, tránh to tiếng, tránh cãi cọ về tài sản hay hậu sự ngay bên giường bệnh, và nén bớt tiếng khóc lớn.

Cũng cần một sự cân bằng nhỏ. Giữ cho người bệnh an không có nghĩa là phải giấu giếm hay nói dối về tình trạng của họ một cách thiếu chân thành; tùy duyên, tùy người mà có thể nhẹ nhàng giúp họ chấp nhận sự thật trong an ổn. Cốt lõi vẫn là từ bi và sự tôn trọng, lựa lời sao cho lợi ích thật của người bệnh được đặt lên trên hết.

Tinh thần đạo đức từ bi mà nhà Phật dạy cho người cư sĩ, lấy việc không gây tổn não cho người khác làm gốc, chính là chỗ nương cho cách ứng xử này. Mỗi lời ta nói, mỗi việc ta làm bên người sắp ra đi, hãy để nó mang lại sự an chứ đừng mang tới sợ hãi; đó là cách thương yêu chân thật và sáng suốt nhất.