Đạo đức & tu tập căn bản
Không dùng chất gây say
Không dùng chất gây say là một trong năm giới: tránh rượu, bia và các thứ khiến tâm trí mê mờ. Trọng tâm là giữ cho mình luôn tỉnh táo. Người đã lỡ vướng vào không phải để bị chê trách, mà cần được thương và giúp để buông ra.
Nội dung giáo lý
Không dùng chất gây say là một trong năm giới Đức Phật dạy người tại gia. Nói gọn, đó là tránh rượu, bia và những thứ khiến tâm trí mê mờ, mất tự chủ.
Điều cần hiểu cho đúng là vì sao Phật khuyên giữ giới này. Không phải vì bản thân chén rượu là tội lỗi, mà vì khi say, người ta mất đi sự tỉnh táo. Lúc ấy, bốn giới kia rất dễ đổ theo: say rồi gây gổ, nói lời bậy, làm điều dại mà bình thường mình không làm. Bao chuyện buồn trong nhà, ngoài đường, ngẫm lại thường khởi từ lúc người ta không còn làm chủ được mình.
Ngày nay, chất gây say không chỉ là rượu bia, mà còn là ma túy và những thứ gây nghiện khác. Cốt lõi vẫn là một: giữ cho đầu óc trong sáng, để mình còn nhận ra phải trái mà chọn lựa. Người tu tập rất cần sự tỉnh thức ấy, vì có tỉnh thì mới quan sát được lòng mình mà sửa.
Với người đã lỡ vướng vào, đạo Phật không dạy ta khinh chê hay xa lánh. Trái lại, họ đang khổ, đang cần được thương và nâng đỡ để từng bước buông ra.
Ý nghĩa thực hành
Giữ giới này không cần bắt đầu bằng điều gì to tát. Trong những buổi tiệc tùng, cỗ bàn, quý vị có thể nhẹ nhàng từ chối chén rượu mời. Nếu chưa đủ duyên giữ trọn ngay, hãy tự biết giới hạn, phát nguyện giảm dần và không nên để mình rơi vào mất tỉnh táo. Tập để ý: mỗi khi định uống, hãy nhớ lát nữa mình còn phải lái xe về, còn phải gặp vợ con, còn phải giữ lời ăn tiếng nói. Trong nhà, cha mẹ giữ được sự tỉnh táo thì con cái được sống trong bầu không khí êm ấm, an toàn. Nếu trong nhà, trong xóm có người đang vướng vào rượu chè, ma túy, ta không nên vội chê bai, mắng nhiếc, vì điều đó chỉ đẩy họ xa thêm. Hãy gần gũi, lựa lời khuyên, tìm người và nơi giúp được họ cai dần. Còn nếu chính mình đang khó dứt, không nên nản: mỗi ngày bớt một chút, tìm người tin cậy nâng đỡ, và nhớ rằng buông được tới đâu là quý tới đó. Giữ mình tỉnh táo cũng chính là giữ cho cả gia đình một chỗ dựa bình yên.
Một vài điều dễ lầm
Giới này không nhằm coi rượu bia là tội tự thân, mà cốt ở chỗ giữ cho tâm trí tỉnh táo, không để mất tự chủ.
Xem thêm điều dễ lầm
- Nghĩ rằng uống ít, uống cho vui thì vô hại là chủ quan; cái nguy là khi say, người ta dễ phạm luôn các giới khác.
- Người lỡ nghiện rượu hay ma túy không đáng bị khinh chê, xa lánh; họ là người đang khổ, cần được thương và giúp đỡ.
- Buông chất gây say không nhất thiết phải dứt sạch trong một ngày; bớt dần, có người nâng đỡ, được tới đâu quý tới đó.
Nguồn tham khảo
- Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt, Trường Bộ 31 (DN 31)
- SuttaCentral — DN 31
- Bản Việt: HT Thích Minh Châu — Kinh Trường Bộ