Chánh ngữ

Nội dung giáo lý

Chánh ngữ nghĩa là lời nói chân chính, là một trong tám phần của con đường Đức Phật dạy. Nhiều người tưởng chánh ngữ chỉ gọn trong việc không nói dối. Thật ra lời Phật dạy nói tới bốn lỗi của miệng mà ta cần tránh.

Một là nói dối, bịa điều không thật. Hai là nói lời đâm thọc, đem chuyện người này nói với người kia khiến họ chia rẽ, ghét nhau. Ba là ác khẩu, tức lời thô tục, nặng nề, mắng nhiếc làm người khác đau lòng. Bốn là nói lời phù phiếm, tức nói nhảm, nói vô ích, thêm bớt cho vui miệng. Tránh được bốn lỗi này, lại biết nói lời thật, lời hòa, lời có ích, thì đó là chánh ngữ.

Thời nay, lời nói còn đi xa hơn cái miệng. Một dòng bình luận, một tin nhắn, một bài đăng trên mạng cũng là lời nói, cũng tạo nghiệp. Gõ phím cũng cần giữ chánh ngữ như khi mở miệng, vì một câu vô tâm trên mạng có thể làm tổn thương rất nhiều người.

Ý nghĩa thực hành

Quý vị có thể giữ chánh ngữ bằng những thói quen nhỏ mỗi ngày. Trước khi nói, thử dừng một nhịp tự hỏi: lời này có thật không, có cần thiết không, có làm ai tổn thương không? Nếu một lời vừa thật, vừa tử tế, vừa có ích thì hãy nói; bằng không thì nên im lặng. Trong nhà, tập nói với cha mẹ, vợ chồng, con cái bằng giọng dịu, tránh lời mắng nhiếc lúc nóng giận. Với hàng xóm, không nên đem chuyện người này kể người kia cho thêm rối. Chẳng hạn, khi nghe một tin chưa rõ đúng sai, ta không nên vội loan đi, không nên vội bình phẩm. Trên mạng cũng vậy: trước khi gõ một bình luận nặng lời, hãy nhớ phía sau màn hình cũng là một con người biết đau. Giữ được lời nói hiền hòa, ngay thẳng, thì gia đạo êm, tình làng nghĩa xóm bền, và chính lòng mình cũng nhẹ nhõm hơn.

Một vài điều dễ lầm

Chánh ngữ không phải chỉ gói gọn trong việc tránh nói dối.

Nguồn tham khảo

• Kinh Phân Tích Đạo, Tương Ưng Bộ 45.8 (SN 45.8)
• Kinh Giáo Thọ Thi-ca-la-việt, Trường Bộ 31 (DN 31)
• SuttaCentral — SN 45.8, DN 31
• Bản Việt: HT Thích Minh Châu — Kinh Tương Ưng Bộ, Kinh Trường Bộ

Bài liên quan

• Đạo đế
• Bát Chánh Đạo
• Chánh kiến
• Chánh niệm