Cận tử nghiệp

• Nên hiểu tâm lúc cận tử phần lớn là quả của đời sống huân tập hằng ngày, nên được chuẩn bị dần qua công phu tu tập.
• Không nên nghĩ cả đời không cần tu, để cuối đời niệm Phật một câu là đủ; tâm lúc ấy chính là kết quả của cả đời huân tập.
• Nên thấy cận tử niệm Phật và trợ duyên nhắc Phật hiệu lúc cuối đời là duyên lành rất lớn, đáng quý nhưng không thay được công phu thường ngày.
• Không nên dùng cái chết hay giờ phút cận tử làm người sắp mất thêm sợ hãi; sợ hãi làm tâm thêm rối chứ không giúp an.

Cận tử nghiệp là một khái niệm quan trọng trong cách nhà Phật nhìn về nghiệp và tái sinh, nhưng cũng dễ bị trình bày sai thành nỗi sợ hãi, nên cần nói cho vừa đúng vừa nhẹ nhàng. Cận tử nghĩa là gần lúc chết; cận tử nghiệp là trạng thái tâm trong giờ phút sắp lâm chung. Theo lời Phật dạy về nghiệp, tâm lúc ấy có sức ảnh hưởng đáng kể tới hướng đi của đời sau, vì nó là nhịp tâm sau cùng nối liền đời này với đời kế tiếp.

Để hiểu vì sao tâm lúc ấy có sức mạnh, có thể nhìn theo lẽ huân tập. Kinh Pháp Cú mở đầu bằng lời dạy rằng tâm dẫn đầu các pháp, mọi việc lành dữ đều khởi từ tâm và quả vui khổ đi theo như bóng theo hình. Tâm thức ví như mảnh đất, mỗi ý nghĩ, lời nói, việc làm hằng ngày là một hạt giống gieo vào đó; đến lúc thân hoại, các hạt giống quen thuộc và mạnh nhất dễ trỗi dậy trước. Vì vậy tâm cận tử không phải một sự may rủi từ trên trời rơi xuống, mà phần lớn là sự hiện hành của cả một đời huân tập. Người quen niệm Phật, quen sống hiền lành thì lúc ấy câu Phật hiệu và tâm an dễ khởi lên tự nhiên, như dòng nước chảy theo lối đã quen.

Từ chỗ hiểu đúng bản chất ấy, ta thấy được giá trị thật của cận tử niệm Phật. Khi một người, vào giờ phút cuối, tâm hướng được về Phật, về điều lành, đó là một duyên lành rất lớn. Người thân và bạn đồng tu vì vậy có thể trợ duyên bằng cách nhắc Phật hiệu nhẹ nhàng, giữ không khí chung quanh yên tĩnh. Đây là trợ duyên quý, nhưng nên hiểu là nâng đỡ thêm vào nền tảng đã có của người ấy, chứ không phải một thứ phép lạ thay thế được cả đời tu tập.

Đây chính là chỗ khóa chuẩn phải nói cho thật rõ và thật mềm. Không nên hiểu lệch rằng cả đời cứ buông thả, không cần tu hành gì, để dành tới phút cuối niệm một câu là đủ; tâm lúc lâm chung là quả của cả đời huân tập, người quen sống buông thả thì lúc ấy tâm phần nhiều cũng tán loạn, mê mờ, khó tự khởi nổi một niệm chí thành. Mặt khác, cũng không được dùng cận tử nghiệp để làm người sắp mất thêm sợ hãi; làm vậy chỉ khiến tâm họ thêm hoảng loạn, đi ngược tinh thần từ bi và càng bất lợi cho chính giờ phút cuối. Nguyện lực của Đức Phật A Di Đà nâng đỡ người tín nguyện trong giờ phút ấy, nhưng nâng đỡ chứ không làm thay phần huân tập của chính người tu.

Tóm lại, tâm cận tử có sức dẫn dắt mạnh nhưng do đời sống huân tập mà thành; cách lo cho nó chắc thật nhất là tu tập ngay từ bây giờ. Hướng thực hành: ngay hôm nay, quý vị hãy niệm Phật cho quen, sống hiền lành, tập buông nhẹ giận hờn tiếc nuối, và dặn dò người thân biết cách trợ duyên lúc cuối đời. Tu trong sự an lòng như vậy chính là cách chăm lo cho giờ phút lâm chung bình an và vững chãi nhất.