II. Đạo đức và tu tập căn bản
Ba nghiệp ý trong Thập thiện
Trong Thập thiện, ba nghiệp về ý là không tham, không sân và không tà kiến. Đây là gốc của mọi việc lành dữ, vì thân và miệng đều khởi từ tâm. Người niệm Phật giữ ý trong sạch thì lời nói, việc làm tự nhiên hiền theo.
Nội dung giáo lý
Thập thiện là mười việc lành chia theo ba cửa: thân, miệng và ý. Riêng về ý có ba điều cần giữ: không tham lam, không sân hận và không tà kiến. Đây được xem là gốc, bởi mọi lời nói và việc làm đều khởi lên từ trong tâm trước.
Không tham lam là không khởi lòng thèm muốn, chiếm đoạt tài vật hay danh lợi của người khác. Không sân hận là không nuôi tâm giận dữ, oán ghét, muốn hại người. Không tà kiến là giữ cái nhìn ngay thẳng, tin nhân quả, tin có thiện ác và quả báo, không chấp những thấy biết lệch lạc.
Người tu Tịnh Độ nên chú ý điều này. Miệng niệm Phật mà trong lòng còn nhiều tham, sân, cố chấp thì câu niệm khó vào sâu. Khi ba nghiệp ý dần trong sạch, tâm bớt loạn động, niềm tin nơi Phật và nơi con đường tu cũng vững hơn.
Giữ ba nghiệp ý không phải chuyện làm xong trong một ngày, mà là việc soi lại tâm mình mỗi ngày, nhận ra niệm tham, niệm giận khi vừa khởi và nhẹ nhàng buông xuống.
Ý nghĩa thực hành
Quý vị có thể tập giữ ba nghiệp ý ngay trong những việc nhỏ mỗi ngày. Khi thấy lòng vừa khởi thèm muốn một thứ không phải của mình, hãy nhận biết đó là niệm tham và nhẹ nhàng buông. Khi có ai làm trái ý khiến mình bực, hãy dừng lại một câu niệm Phật trước khi phản ứng, để cơn giận lắng xuống. Khi nghe những lời xui làm điều sai, hãy nhớ tin nhân quả mà giữ cái nhìn ngay thẳng. Có người mỗi tối ngồi tĩnh tâm vài phút, soi lại trong ngày mình đã khởi bao nhiêu niệm tham, niệm giận, rồi sám hối và phát nguyện làm hiền hơn. Cách tu thầm lặng này hợp với người lớn tuổi, không cần đi đâu xa. Khi ba nghiệp ý dần nhẹ nhàng, câu niệm Phật cũng trở nên trong trẻo và an lành hơn.
Một vài điều dễ lầm
Không nên nghĩ chỉ cần giữ ý trong tâm là đủ, còn lời nói và việc làm thì sao cũng được.
Xem thêm điều dễ lầm
- Không nên cho rằng niệm tham, niệm giận thoáng qua thì không sao, vì nuôi lâu chúng sẽ thành thói quen dẫn đến lời nói và việc làm sai.
- Không nên hiểu tà kiến chỉ là tin nhảm, mà cốt yếu là cái nhìn phủ nhận nhân quả, phủ nhận thiện ác.
- Không nên xem việc giữ ba nghiệp ý là chuyện của người tu chuyên, người niệm Phật bình thường cũng cần tập mỗi ngày.
Hiểu sâu hơn
Mở phần chuyên sâu
Khi nói đến Thập thiện, người xưa thường chia mười việc lành theo ba cửa tạo nghiệp là thân, miệng và ý. Riêng về ý có ba điều cần gìn giữ: không tham lam, không sân hận và không tà kiến. Trong Kinh Thập Thiện Nghiệp Đạo, ba điều này được nêu như phần cốt lõi, bởi tâm là nơi khởi đầu của mọi lời nói và việc làm. Cây có gốc thì mới có cành lá; cũng vậy, ý là gốc, còn thân và miệng là cành lá hiện ra bên ngoài.
Xin giải nghĩa từng điều cho rõ. Không tham lam không chỉ là không trộm cắp, mà sâu hơn là không nuôi lòng thèm khát, không khởi ý muốn chiếm lấy tài vật, danh lợi vốn không phải của mình. Không sân hận là không ấp ủ lòng giận ghét, không mong cho người khác gặp điều dữ. Còn không tà kiến, theo cách hiểu chung của truyền thống, cốt yếu là giữ cái nhìn ngay thẳng, tin sâu nhân quả, tin có thiện có ác và có quả báo, chứ không phải chỉ là chuyện tin hay không tin điều này điều nọ ngoài đời.
Vì sao ba nghiệp ý lại được xem trọng đến vậy? Bởi một lời nói ác, một việc làm sai đều đã có mầm trong tâm trước khi hiện ra. Nếu chặn được niệm xấu ngay khi nó vừa khởi, thì lời và việc tự nhiên không lỗi. Đây cũng là tinh thần đạo đức cư sĩ mà Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt nhắc nhở: sống lành phải bắt đầu từ việc gìn giữ tâm mình.
Với người tu Tịnh Độ, điều này càng gần gũi. Miệng niệm Phật mà trong lòng còn nặng tham, nặng giận, còn cố chấp những điều lệch lạc, thì câu niệm khó đi vào sâu, tâm vẫn cứ tán loạn. Trái lại, khi ba nghiệp ý dần trong sạch, lòng bớt xao động, thì niềm tin nơi Phật và nơi con đường tu cũng theo đó mà vững vàng hơn.
Nên hiểu rằng giữ ba nghiệp ý không phải là chuyện làm xong trong một sớm một chiều, mà là việc soi lại tâm mình mỗi ngày. Quý vị có thể tập một cách rất nhẹ nhàng: mỗi khi nhận ra một niệm thèm muốn hay một cơn giận vừa chớm, thì biết đó là gì rồi buông xuống, không nuôi nó lớn thêm. Lâu dần, tâm quen với sự trong sạch, câu niệm Phật cũng trở nên trong trẻo và an lành hơn. Đó là cách tu thầm lặng mà chắc thật, hợp với nếp sống của người tại gia.
Nguồn tham khảo
Phần dưới ghi rõ nguồn kinh cho nội dung bài. Lời kinh là trích hoặc tóm ý từ kinh điển; phần giải thích, ví dụ và ứng dụng thực hành là diễn giải của Ban biên tập ADIDA.
- Kinh Thập Thiện Nghiệp Đạo T600 nguồn trực tiếp
Lời kinh liên quan
- Mười thiện nghiệp đạo gồm ba nghiệp thân, bốn nghiệp khẩu và ba nghiệp ý.
- Ba thiện nghiệp thuộc về ý là không tham, không sân và không tà kiến (chánh kiến).
- Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt DN 31 nguồn bổ trợ
Lời kinh liên quan
- Kinh dạy nếp sống đạo đức của người cư sĩ, khuyên từ bỏ các nghiệp ô uế và các nguyên nhân đưa tới việc làm xấu.