Ba nghiệp thân trong Thập thiện

• Giữ cho tay chân không phạm mà bỏ mặc cái tâm thì chỉ là giữ phần ngọn, gốc xấu vẫn còn nguyên.
• Không sát sinh không chỉ là không giết, mà rộng ra là không làm tổn thương sự sống và biết thương yêu, che chở.
• Không trộm cắp gồm cả những món nhỏ và của công, không phải chỉ là chuyện lấy trộm những thứ to tát.

Trong mười điều lành mà Đức Phật dạy trong Kinh Mười Nghiệp Lành, ba điều đầu thuộc về thân, tức là những việc ta làm bằng tay chân, bằng hành động cụ thể. Đó là không giết hại, không trộm cắp và không tà dâm. Vì là phần dễ thấy nhất, dễ kiểm điểm nhất, nên người mới tập tu thường bắt đầu giữ gìn từ ba nghiệp này.

Hiểu cho rõ từng điều thì thấy mỗi điều đều có hai mặt. Không giết hại không chỉ là không cướp đi mạng sống của loài khác, mà rộng ra còn là biết thương yêu, che chở sự sống, không làm tổn thương người và vật. Không trộm cắp không chỉ là không lấy của ai vật gì khi người ta chưa cho, mà còn là sống ngay thẳng cả với những món nhỏ và của công, chứ không phải chỉ tránh những vụ trộm to tát. Không tà dâm là giữ nếp sống chung thủy, không lén lút quan hệ ngoài luân thường, để gia đình êm ấm.

Điều rất cần lưu ý, và cũng là chỗ sâu của bài này, là ba nghiệp của thân không hề tách rời tâm ý bên trong. Một bàn tay không tự nó giết hại; trước đó phải có một ý sân khởi lên. Một việc trộm cắp luôn bắt đầu từ một niệm tham. Theo cách hiểu của truyền thống, hành động nơi thân chỉ là phần ngọn, còn cái gốc nằm ở ý nghĩ. Vì vậy, giữ thân cho sạch mà bỏ mặc cái tâm thì chỉ là giữ phần ngọn, gốc xấu vẫn còn nguyên và chực chờ trồi lên lúc khác.

Người khéo tu vì thế sẽ để ý ngay từ trong ý nghĩ: thấy lòng tham vừa nhen thì dừng, thấy cơn giận vừa nổi thì lắng, để cái xấu không kịp chạy ra thành hành động làm khổ mình, khổ người. Đây cũng là chỗ ba nghiệp thân nối liền với ba nghiệp ý trong thập thiện, cho thấy mười điều lành thật ra là một khối thống nhất, soi chiếu lẫn nhau, chứ không phải mười mục rời rạc.

Trong đời sống, có thể tập giữ ba nghiệp thân từ những việc rất gần. Không giết hại thì bắt đầu bằng lòng thương: bớt sát sinh khi có thể, không hành hạ con vật, không ra tay đánh đập người khác lúc nóng giận. Không trộm cắp thì giữ mình ngay thẳng cả với món nhỏ, của công không tơ hào, mua bán đủ cân đủ lượng. Không tà dâm thì giữ lòng chung thủy với người bạn đời. Nhưng quan trọng hơn cả là tập nhìn vào tâm trước khi tay làm: khi vừa nổi một niệm tham hay một cơn giận, hãy dừng một nhịp, hít thở, để ý nghĩ ấy lắng xuống. Giữ được cái tâm thì cái thân tự nhiên hiền lành; đó mới là cách tu chắc gốc.